For international patients · English website →

Sulkus Vokalis: Ses Telindeki Oluk Nasıl Tanınır ve Tedavi Edilir?

Ses · Sulkus vokalis

Sulkus vokalis, ses telinin titreşen kenarında boylu boyunca ya da bir bölümünde uzanan bir oluktur (yüzeyde içe doğru kıvrım); oluğun bulunduğu yerde ses telinin titreşmesini sağlayan yumuşak yüzey katmanı incelir ya da hiç bulunmaz.1 Bu yüzden ses çoğu zaman kısık, sert ve zorlanarak çıkan bir hal alır; kişi gürültülü ortamda kendini duyurmakta güçlük çeker.1 Tanı, ses tellerinin titreşiminin yavaş çekim gibi izlendiği stroboskopik muayeneyle konur. Ancak oluk ince olduğunda ya da yanında başka bir lezyon bulunduğunda muayenede kolayca gözden kaçabilir.1,2

Bu yazıda sulkusun tiplerini, belirtilerini, neden geç fark edilebildiğini, muayenede nelere bakıldığını ve tedavi seçeneklerinden gerçekçi olarak ne beklenebileceğini anlatıyoruz. Skar ile sulkus arasındaki temel farkı ve muayenehanemizdeki genel yaklaşımı ses teli skarı ve sulkus vokalis sayfamızda, dolgu işleminin nasıl yapıldığını ise ses teli dolgusu (enjeksiyon laringoplasti) sayfamızda bulabilirsiniz.

Kısaca

  • Tek tip değildir: Hafif bir çizgiden, ses telinin titreşen katmanının yok olduğu derin oluklara kadar farklı tipleri vardır.3
  • Sık olarak başka lezyonlarla birlikte bulunur: Dört ses merkezindeki bir çalışmada sulkus tiplerinin yaklaşık yarısında eşlik eden başka bir lezyon vardı.4
  • Gözden kaçabilir: Ses telleri rutin muayenede normal görünebilir; stroboskopi tanıda temel yöntemdir.2
  • Tek bir doğru tedavi yoktur: Cerrahi yöntemleri karşılaştıran sistematik bir derleme, diğerlerinden üstün bir teknik bulamadı.5
  • Hedef işlevseldir: Cerrahi tedavi uygulanan bir çalışmada ses ölçümleri düzeldi; ancak sesler hafif ile orta derecede kısık kalmayı sürdürdü.6

Sulkus vokalis nedir, hangi tipleri vardır?

Ses telinin titreşen yüzeyinin altında, tıpta yüzeyel lamina propria (Reinke boşluğu) adı verilen yumuşak ve esnek bir katman bulunur. Ses telinin dalga gibi titreşebilmesi büyük ölçüde bu katmana bağlıdır. Sulkusta bu katman oluk boyunca incelir ya da kaybolur.1

1996’da yayımlanan ve bugün hâlâ sık kullanılan sınıflamada sulkus üç tipe ayrılır. Birinci tip, ses telinin incelmesiyle daha belirgin hale gelen ama yumuşak katmanın korunduğu bir varyanttır. İkinci tip (sulkus verjetür) ve üçüncü tip (sulkus vokalis) ise titreşimin kaybolduğu ve yüzeyel katmanın bozulduğu durumlardır; bu tiplerde ses bozukluğu belirgindir.3 Aşağıdaki tablo bu farkları özetler.

TipNe görülür?Sesle ilişkisi
Tip 1 (fizyolojik sulkus)Ses teli boyunca hafif bir çizgi; yumuşak yüzey katmanı korunmuştur3Ses teli inceldiğinde belirginleşebilir; tek başına belirgin ses bozukluğu yapması beklenmez3
Tip 2 (sulkus verjetür)Ses teli boyunca uzanan oluk; yüzeyel katmanda incelme3,1Çoğu zaman yıllardır süren ses kısıklığı1
Tip 3 (sulkus vokalis)Daha sınırlı ve derin bir cep; çoğu zaman yırtılmış bir kist ya da başka bir skarlaşma sürecinden sonra görülür3,1Gelip geçebilen ama çoğu zaman bir ölçüde süren ses kısıklığı1

Merkezlerin bu tipleri adlandırma biçimi birbirinden biraz farklıdır; muayene raporunuzda “verjetür”, “sulkus vokalis” ya da yalnızca “sulkus” ifadesini görebilirsiniz. Önemli olan, oluğun ses telinin titreşimini ne kadar etkilediğidir.

Sulkus vokalis belirtileri

Sulkusta ses telleri ortada tam olarak birleşemez; aradan hava kaçar ve titreşim sertleşir. Bunu telafi etmek için gırtlaktaki diğer kaslar, özellikle ses tellerinin hemen üzerindeki yalancı ses telleri, fazla çalışmaya başlar.2 Hastaların sık tarif ettiği belirtiler şunlardır:2,1

  • uzun süredir var olan ses kısıklığı, sert ya da “çatlak” bir ses tonu;
  • nefesli, zayıf bir ses ve konuşurken çabuk yorulma;
  • sesi çıkarmak için harcanan çabanın artması;
  • kalabalık ya da gürültülü ortamda duyulmakta zorlanma.

Sulkus verjetürü olan yetişkinlerin çoğu, sesinin farklı olduğu bir dönemi hatırlamaz; şikâyet çoğu zaman yıllar içinde kanıksanmıştır.1 Sesi nefesli olan bir kişide sulkus, olası nedenlerden yalnızca biridir. Ses teli felci, yaşa bağlı incelme ve nodül ya da polip gibi lezyonlar da benzer bir tabloya yol açabilir. Bu nedenleri nefesli ses nedenleri yazımızda karşılaştırdık.

Dört ülkede dört ses merkezinin verilerini inceleyen 2025 tarihli bir çalışmada, ses şikâyetiyle başvuran 4.494 hastanın 351’inde sulkus saptandı. Sulkus verjetür olguların %70’inde, sulkus vokalis olguların %35’inde iki taraflıydı. Sulkus vokalisi olan hastaların yarısı ses sanatçısıydı.4

Sulkus neden gözden kaçabilir?

Sulkus tanısı, ses teli hastalıkları içinde en güç konanlardan biri olarak kabul edilir.1 Bunun birkaç nedeni vardır. İlk olarak, ses telleri sıradan bir muayenede normal görünebilir; oluk ancak titreşim yavaşlatılarak izlendiğinde, hareket etmeyen bölüm fark edildiğinde ortaya çıkar.2,1 İkinci olarak, sulkus çoğu zaman tek başına değildir. Yukarıda sözü edilen çok merkezli çalışmada sulkus verjetür olguların %56’sında, sulkus vokalis olguların %47’sinde eşlik eden başka bir lezyon vardı.4 Nodül, polip ya da kist gibi bir lezyon dikkati üzerine çeker ve altta yatan oluk ikinci planda kalabilir.

Üçüncü neden, tanı ölçütlerinin merkezden merkeze değişmesidir. Aynı çalışmada sulkus verjetür sıklığı bir merkezde başvuranların %0,3’ü, diğerinde %14,5’i olarak bulundu. Yazarlar, tanı ve tedavi yaklaşımlarının merkezler arasında belirgin biçimde değiştiğini belirterek ortak tanı ölçütleri önerdi.4

Klinik kılavuz, dört hafta içinde düzelmeyen ya da iyileşmeyen ses kısıklığında laringoskopi önerir.7 Muayenenin türlerini ve hazırlığını laringoskopi ile ses teli muayenesi yazımızda anlattık.

Muayenede nelere bakılır?

Sulkus şüphesinde muayenenin temel parçası videostroboskopidir.2 Hekim bu kayıtlarda özellikle şu bulgulara bakar:2

  • ses telinin dalga hareketinin (mukozal dalga) belirli bir bölümde azalması ya da kaybolması;
  • ses teli kenarının düz yerine hafifçe yay şeklinde görünmesi;
  • ses telleri birleştiğinde arada kalan boşluk (kapanma yetersizliği);
  • ses tellerinin üstündeki yapıların sesi zorlayarak desteklemesi.

Oluğun kesin uzunluğu ve derinliği bazen ancak genel anestezi altında, mikroskopla yapılan muayenede (mikrolaringoskopi) ses teline dokunularak değerlendirilebilir. Cerrahi tedavi uygulanan hastaları inceleyen bir çalışmada ofis muayenesindeki tanı, ameliyat sırasında doğrulandı ya da gerektiğinde düzeltildi.6 Muayeneye ek olarak sesin kaydedilmesi, algısal ve akustik ölçümler ve ses yakınma ölçekleri, tedavi sonrası karşılaştırma için bir başlangıç noktası oluşturur.6

| Sesinizdeki değişikliğin nedenini netleştirelim

Kaygınızı kısaca yazın: sesinizdeki değişikliğin ne zamandır sürdüğünü ve daha önce muayene olup olmadığınızı belirtmeniz yeterlidir. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.

Sulkus vokalis tedavisi: seçenekler ve sınırları

Sulkus tedavisi, ses hekimliğinde görüş ayrılığı bulunan konulardan biridir.1 Cerrahi tedavileri inceleyen sistematik bir derleme 617 hastayı kapsayan 31 çalışmayı değerlendirdi. Hiçbir tekniğin diğerlerinden üstün olduğu gösterilemedi ve tedaviye daha az girişimsel yöntemlerle başlayıp gerekirse adım adım ilerleme eğilimi dikkat çekti.5 Bu nedenle tedavi, oluğun tipine, sesin günlük yaşamı ne kadar etkilediğine ve kişinin sesten beklentisine göre birlikte planlanır.

Ses terapisi. Çok merkezli çalışmada hastaların %55’i yalnızca ses terapisiyle izlendi.4 Ses terapisi oluğu ortadan kaldırmaz; amaç, aşırı zorlanmayı azaltmak ve var olan titreşimi daha verimli kullanmaktır. Hangi durumda terapinin yeterli olabileceğini ses terapisi mi, ses cerrahisi mi yazımızda ele aldık.

Ses teli dolgusu. Ses tellerinin ortada daha iyi birleşmesi için ses teline dolgu maddesi verilebilir. Bu yöntem aradaki boşluğu kapatmaya yöneliktir ve sert, titreşmeyen bölümü düzeltmez; bu yüzden kısmi bir çözüm olarak görülür.1 Dolgu sayfamızda da belirtildiği gibi skar ve sulkusta ses terapisi kullanılır; seçilmiş hastalarda dolgu eklenebilir. İşlem sonrasındaki ilk günleri ses teli dolgusu sonrası yazımızda, olası istenmeyen etkileri ise ses teli dolgusu riskleri yazımızda anlattık.

Cerrahi. Bazı merkezlerde oluk çıkarılarak çevre doku yaklaştırılır, bazılarında ses telinin örtüsü kaldırılarak altına yağ gibi bir doku yerleştirilir; lazer yardımıyla oluğun serbestleştirilmesi de bazı merkezlerde uygulanan yöntemler arasındadır.1,4 Oluğun çıkarılması yeni skar dokusuna yol açabilir ve ses kısıklığı eskisi kadar ya da daha kötü olabilir; doku yerleştirme yöntemlerinin sonuçları da tutarsız ve önceden kestirilmesi güçtür.1 Cerrahinin hangi hastada düşünüleceğine ses tellerinin muayenesi, ses terapisine yanıt ve kişinin ses ihtiyacı birlikte değerlendirilerek karar verilir. Skar tedavisinde kullanılan diğer seçenekleri ses teli skarı tedavisi yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz. Doku onarımını hedefleyen yeni (rejeneratif) tedavi yaklaşımları da araştırılmaktadır; uygun olup olmadığını hekiminiz değerlendirir.

Tedaviden sonra ses ne kadar düzelir?

Gerçekçi beklenti, sesin tamamen “eski haline” dönmesi değil; daha az çabayla konuşmak, sesin gün içinde daha geç yorulması ve kendini duyurabilmektir. Cerrahi tedavi uygulanan 36 hastalık bir çalışmada hastaların 33’üne aynı ameliyatta ses teli dolgusu da yapıldı. Ses yakınma ölçeği (VHI-30) puanı ortalama 44,4’ten 34,1’e geriledi ve stroboskopide titreşim bulguları anlamlı ölçüde düzeldi; ancak sesler hafif ile orta derecede kısık olmayı sürdürdü.6 Aynı çalışmada yalnızca yedi hasta bir yıldan uzun izlenebildiği için uzun dönem sonuçlar değerlendirilemedi.6

Sistematik derlemede de en sık düzelme gösteren sonuç, hastaların kendi sesleriyle ilgili değerlendirmesiydi.5 Bu nedenle tedavi öncesinde kaydedilen ses örnekleri ve muayene görüntüleri, sonradan yapılacak karşılaştırma için önemlidir. Sonucun değerlendirilmesi tek bir kontrolde değil, izlem boyunca yapılır.

Sık sorulan sorular

Sulkus vokalis nedir?

Ses telinin titreşen kenarında uzanan bir oluktur. Oluğun olduğu yerde titreşimi sağlayan yumuşak katman incelir ya da kaybolur ve ses kısık, nefesli ya da zorlanarak çıkan bir hal alabilir.1

Sulkus vokalis doğuştan mı olur?

Bazı tipleri, özellikle ses teli boyunca uzanan sulkus verjetür, birçok hekim tarafından gelişimsel kabul edilir ve nadiren aile içinde görülür. Daha sınırlı sulkus vokalis ise çoğu zaman yırtılmış bir kist ya da skarlaşma sonrasında ortaya çıkar.1

Sulkus vokalis belirtileri nelerdir?

Uzun süren ses kısıklığı, nefesli ve zayıf ses, konuşurken çabuk yorulma ve sesi çıkarmak için artan çaba en sık belirtilerdir.2 Gürültülü ortamda duyulmakta zorlanma da sık tarif edilir.1

Sulkus vokalis ameliyatsız geçer mi?

Oluk ses terapisiyle ortadan kalkmaz; ancak terapi, sesi daha az zorlanarak kullanmaya yardımcı olabilir. Çok merkezli bir çalışmada hastaların %55’i yalnızca ses terapisiyle izlendi.4

Önceki muayenelerimde sulkus görülmedi, bu mümkün mü?

Evet. Ses telleri sıradan muayenede normal görünebilir ve sulkus çoğu zaman başka bir lezyonla birlikte bulunur; tanı için stroboskopik değerlendirme gerekir.2,4

Sulkus vokalis tedavisinde dolgu işe yarar mı?

Dolgu, ses telleri arasındaki boşluğu azaltmaya yöneliktir; titreşmeyen bölümü düzeltmediği için kısmi bir çözüm olarak görülür.1 Seçilmiş hastalarda ses terapisine eklenebilir.

Sulkus ile ses teli skarı aynı şey mi?

Hayır. İkisi birlikte bulunabilir ve benzer belirtiler verebilir; ancak sulkus oluk biçiminde yapısal bir değişikliktir, skar ise dokunun sertleşmesi ve esnekliğini yitirmesidir. Farkı ses teli skarı sayfamızda ayrıntılı olarak anlattık.

Ameliyattan sonra sesim tamamen normale döner mi?

Bu söz verilebilecek bir sonuç değildir. Cerrahi tedavi uygulanan bir çalışmada ses ölçümleri anlamlı ölçüde düzeldi; ancak sesler hafif ile orta derecede kısık kaldı.6

KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular

  • Muayenemde stroboskopi yapıldı mı ve sulkusun tipi nedir?
  • Ses tellerimde sulkusa eşlik eden başka bir lezyon var mı?
  • Benim durumumda ses terapisiyle başlamak yeterli olabilir mi?
  • Dolgu ya da cerrahi düşünülürse amaç boşluğu kapatmak mı, titreşimi iyileştirmek mi?
  • Tedavi sonrasında sesimi hangi ölçümlerle ve ne zaman karşılaştıracağız?

| Sesinizle ilgili kaygınızı kısaca yazın

Sesinizdeki değişikliğin ne zamandır sürdüğünü ve sesinizi günlük yaşamda nasıl kullandığınızı belirtin. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Weill Cornell Medicine, Sean Parker Institute for the Voice. Sulcus.
  2. Kavak ÖT, ve ark. Artificial intelligence based diagnosis of sulcus: assesment of videostroboscopy via deep learning. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2024;281(11):6083-6091.
  3. Ford CN, ve ark. Sulcus vocalis: a rational analytical approach to diagnosis and management. Ann Otol Rhinol Laryngol. 1996;105(3):189-200.
  4. Nerurkar N, ve ark. A Retrospective Multicenter Analysis of Vocal Fold Sulcus Disorders. Laryngoscope. 2025;135(11). doi:10.1002/lary.32387.
  5. Medeiros N, ve ark. A Systematic Review on Surgical Treatments for Sulcus Vocalis and Vocal Fold Scar. Laryngoscope. 2022;132(4):822-830.
  6. Miaśkiewicz B, ve ark. Pathological sulcus vocalis: treatment approaches and voice outcomes in 36 patients. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2018;275(11):2763-2771.
  7. Stachler RJ, ve ark. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2018;158(1_suppl):S1-S42.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

Tüm KBB yazılarına dön

Site içeriği son güncelleme: · Site sorumlusu iletişim: ask@esinozlematmis.com