Ameliyat ne zaman düşünülür?
Tekrarlayan bademcik iltihabı
İngiltere’nin Kanıta Dayalı Girişimler rehberi, boğaz ağrıları bademcik iltihabına bağlıysa, ataklar günlük yaşamı engelliyorsa ve son bir yılda 7 ya da daha fazla, son iki yılın her birinde 5 ya da daha fazla veya son üç yılın her birinde 3 ya da daha fazla belgelenmiş ve yeterince tedavi edilmiş atak olduysa bademcik ameliyatını destekler. Ameliyatın ve beklemenin riskleri konuşulmalı, karar birlikte verilmelidir.1 Ağır belirtileri olan ya da bademcik apsesi gibi komplikasyon gelişen erişkinlerde sabit bir sayı uygun olmayabilir.1
Uykuda nefes
Çocuklarda düzenli yüksek sesli horlama, nefes duraklamaları ve huzursuz uyku çoğu zaman büyümüş bademcik ve geniz etinden kaynaklanır. Obstrüktif uyku apnesi her yüz çocuktan yaklaşık bir ila üçünü etkiler.4 AAO-HNS kılavuzu uyku apnesi ve büyük bademcikleri olan çocuklarda bademcik ameliyatını destekler.2 Uyku apnesi olan erişkinlerde NICE, bademcikler büyük ve beden kitle indeksi 35’in altındaysa ameliyatı değerlendirir.6
Geniz eti
Büyümüş geniz eti ağızdan nefes alma, horlama, uyku apnesi, orta kulakta sıvı birikmesi ve tekrarlayan kulak enfeksiyonlarına yol açabilir. Alınması daha çok bu sorunları olan çocuklarda düşünülür; belirtilerin düzelip düzelmeyeceğini görmek için beklemek çoğu zaman makuldür.5 Seçenekleri çocuklarda geniz eti büyümesi yazımızda anlattık.
Değerlendirme
- Enfeksiyon kaydı: Her atağın tarihi, nasıl tedavi edildiği ve okul ya da işten uzak kalınan günler. 7-5-3 ölçütleri buna dayanır.1
- Uykunun anlatımı: Horlama, duraklamalar, nefes nefese kalma, huzursuz uyku ve gündüz yorgunluğu ya da davranış değişiklikleri. Uykudaki nefesin kısa bir telefon videosu çok faydalıdır.
- Muayene: Boğaz, burun ve çocuklarda geniz eti ile kulaklar.
- Uyku testi: Bazı çocuklarda, örneğin iki yaşın altında, obezitesi, Down sendromu ya da başka hastalıkları olanlarda veya tanı belirsizse ameliyattan önce önerilir.2
Bu ölçütleri bademcik ameliyatı ne zaman düşünülür? yazımızda daha ayrıntılı anlattık.
Seçenekler bir bakışta
| Durum | Olağan yaklaşım | Notlar |
|---|
| 7-5-3 eşiğinin altında bademcik iltihabı | Bekleyip izlemek | Ataklar çoğu zaman seyrekleşir2 |
| Ölçütleri karşılayan bademcik iltihabı | Bademcik ameliyatı | NATTINA çalışmasında erişkinlerde etkili bulundu1 |
| Uyku apnesi ve büyük bademcikleri olan çocuk | Bademcik ameliyatı, çoğu zaman geniz etiyle birlikte | Önce değerlendirme; bazı çocuklarda uyku testi2 |
| Burun tıkanıklığı ya da kulakta sıvıyla büyümüş geniz eti | Geniz eti ameliyatı, bazen kulak tüpüyle | Belirtiler hafifse beklemek önerilebilir5 |
| Tekrarlayan bademcik apsesi | Bademcik ameliyatı düşünülür | Atak sayısından ayrı değerlendirilir1 |
Ameliyatlar nasıl yapılır?
İki ameliyat da genel anestezi altında ağızdan yapılır; dışarıdan kesi yoktur.3,5 Bademcikler bistüriyle ya da dokuyu ısı veya ses dalgasıyla alıp kanamayı durduran bir aletle çıkarılır.3 Geniz eti ameliyatı genellikle yaklaşık 30 dakika sürer ve bademcik ameliyatı ya da kulak tüpüyle birleştirilebilir.5
Hastaların çoğu aynı gün eve döner. Küçük çocuklarda, başka sağlık sorunlarında ya da komplikasyon olursa bir gece kalmak gerekebilir.3
İyileşme ve riskler
| Konu | Ne beklenir? |
|---|
| Bademcik ameliyatı sonrası | 10–14 gün; erişkinlerde daha uzun sürebilir3 |
| Geniz eti ameliyatı sonrası | Yaklaşık bir hafta; yaklaşık bir hafta okul ya da kreş izni5 |
| Ağrı | Bir iki hafta boğaz ağrısı; kulak, boyun ya da çene ağrısı olabilir3 |
| Yeme ve içme | Bol sıvı; önce yumuşak yiyecekler, ekşi, acı, sert ve kıtır yiyeceklerden kaçınma3 |
| Etkinlik | İki hafta ağır etkinlik yok; normal beslenip ağrı kesicisiz uyuyabilince okula ya da işe dönüş3 |
Başlıca ciddi risk kanamadır. İngiltere verilerinde bademcik ameliyatından sonra hastaların yaklaşık %1,3’ü kanama nedeniyle yeniden ameliyata alındı: erişkinlerde %2,3, çocuklarda %0,8.1 Parlak kırmızı kanamada hemen acile başvurun; 38,9 °C ya da üzerinde ateş veya susuzluk belirtileri olursa ekibe ulaşın.3 Diğer riskler arasında enfeksiyon, ilk saatlerde nefesi etkileyen şişlik, sallanan ya da kaplamalı dişlerde hasar ve geçici ses değişikliği vardır.3,5
Çocuğunuzla ya da kendiniz için şehir dışından geliyorsanız
- Yola çıkmadan önce son yıllardaki enfeksiyon sayısını ya da ana uyku belirtilerini kısaca yazın. Tıbbi kayıtları güvenle nasıl paylaşacağınızı muayenehane söyler.
- Kanama iyileşme sırasında, çoğu zaman kabuk kalktığında olabilir.3 Uçmadan önce İstanbul’da ne kadar kalmanız gerektiğini sorun ve ilk günlerde hastaneye yakın kalmayı planlayın.
- Çocuklar için alıştığı yumuşak yiyecek ve içecekleri getirin; geniz eti ameliyatından sonra yaklaşık bir hafta, bademcik ameliyatından sonra iki haftaya kadar dinlenmeyi planlayın.3,5
- Döndükten sonra takibin nasıl yapılacağını netleştirin.
Op. Dr. Esin Özlem Atmış hakkında
Op. Dr. Esin Özlem Atmış, uzmanlık eğitimini 2014 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde tamamlamış bir kulak burun boğaz cerrahıdır; İstanbul’daki muayenehanesinden önce Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde ve Acıbadem Sağlık Grubu bünyesinde çalışmıştır. Eğitimi, yayınları ve kongre görevleri kaynaklarıyla birlikte hakkımda sayfasında.
Sık sorulan sorular
Ameliyattan önce kaç kez bademcik iltihabı geçirmek gerekir?
Ataklar günlük yaşamı engelliyorsa genellikle bir yılda 7, iki yıl boyunca yılda 5 ya da üç yıl boyunca yılda 3 önemli atak.1
Bademcik ve geniz eti bağışıklık için gerekli değil mi?
Bağışıklık sisteminin parçasıdırlar; ancak vücudun başka savunmaları da vardır ve geniz eti 4 yaş civarından itibaren kendiliğinden küçülür.5 Karar her kişide fayda ile risk tartılarak verilir.1
Geniz eti alınınca çocuğumun horlaması geçer mi?
Büyümüş geniz eti, çoğu zaman bademciklerle birlikte, uykuda nefesi tıkıyorsa ameliyat kabul görmüş bir tedavidir.2,5 Önce değerlendirme yapılır, bazen uyku testiyle.2
Bademcik ameliyatı sonrası iyileşme kaç gün sürer?
Bademcik ameliyatından (tonsillektomi) sonra iyileşme genellikle 10–14 gün sürer; erişkinlerde daha uzun olabilir.3 İki hafta ağır etkinlikten kaçınılır; normal beslenebilir ve ağrı kesici almadan uyuyabilir hâle gelindiğinde okula ya da işe dönülebilir.3
Bademcik ameliyatından sonra hastanede kalmak gerekir mi?
Hastaların çoğu aynı gün eve döner. Küçük çocuklarda, başka sağlık sorunlarında ya da komplikasyon olursa bir gece kalmak gerekebilir.3
İyileşme ne kadar ağrılı?
Bademcik ameliyatından sonra bir iki hafta boğaz ağrısı olağandır; kulak ya da çene ağrısı olabilir.3 Yalnızca geniz eti ameliyatında iyileşme genellikle yaklaşık bir haftadır.5
Bademcik ameliyatı erişkinlerde daha mı riskli?
Erişkinlerde iyileşme daha uzun sürme eğilimindedir.3 İngiltere verilerinde kanama nedeniyle yeniden ameliyata alınma erişkinlerde %2,3, çocuklarda %0,8’dir.1
Kanama olursa ne yapmalıyım?
Bademcik ya da geniz eti ameliyatından sonra ağızdan ya da burundan parlak kırmızı kanama olursa hemen acil servise gidin.3,5