Kimlere yardımcı olabilir?
Net bir ses için iki ses telinin boylu boyunca buluşması gerekir. Buluşamadıklarında hava kaçar; ses nefesli, zayıf ve kullanması yorucu hâle gelir.3 Sık nedenler şunlardır:
- Ses teli felci: Bir tel düzgün açılıp kapanmaz. Nedenler arasında boyun ya da göğüs bölgesindeki yaralanmalar, enfeksiyonlar ve nörolojik hastalıklar vardır; çoğu zaman bir neden bulunamaz.3 Yutma da etkilenebilir; sıvı içerken öksürük ya da boğulma hissi olabilir.3
- Skar ya da sulkus vokalis: Sertleşmiş ya da incelmiş doku teller arasında boşluk bırakır.4 Ayrıntılar ses teli skarı sayfamızda.
- Ses tellerinde incelme: Örneğin yaşla hacim kaybeden teller tam kapanmayabilir.
Uyarıcı belirtileri ses teli felcinin belirtileri yazımızda anlattık. Dört haftadan uzun süren ses kısıklığı muayene edilmelidir; boyun ya da göğüs ameliyatından sonra daha erken.5
Enjeksiyonun size uygun olup olmadığına karar vermek
Karar, tellerin nasıl hareket ettiğini ve boşluğun ne kadar büyük olduğunu görmek için tercihen stroboskopiyle yapılan laringoskopiyle başlar. Muayeneyi laringoskopi yazımızda anlattık.
| Durum | Tipik yaklaşım |
|---|
| Boşluğu büyük ya da yutma sorunu olan yeni felç | Çoğu zaman ilk üç ay içinde geçici enjeksiyon2 |
| Boşluğu küçük felç | Tek başına ses terapisi yeterli olabilir2 |
| Yaklaşık bir yılda düzelmeyen felç | Daha uzun etkili enjeksiyon ya da iskelet (çerçeve) cerrahisi2,3 |
| Skar ya da sulkus | Ses terapisi; seçilmiş hastalarda dolgu enjeksiyonu4 |
Ses terapisi enjeksiyondan önce, sırasında ve sonrasında kullanılır; ikisinin nasıl tartıldığını ses terapisi mi, ses cerrahisi mi yazımızda anlattık.2,5
İşlem nasıl yapılır?
UHCW broşürü uyanık yöntemi şöyle anlatır:1
- Dik oturursunuz. Burun, boğaz ve boyun derisi uyuşturulur; bu yaklaşık 3–5 dakika sürer.
- Burundan geçirilen ince bir kamera, doktorun ses tellerini ekranda izlemesini sağlar.
- Dolgu, boyun derisinden ses teline enjekte edilir. Enjeksiyonun kendisi yaklaşık 10–15 dakika sürer.
- Etkinin kontrol edilebilmesi için işlem sırasında ses çıkarmanız istenebilir.
- Randevunun tamamı yaklaşık bir saat sürer.
Enjeksiyon, örneğin başka bir ses teli işlemiyle birleştirildiğinde, genel anestezide ağızdan da yapılabilir.
Dolgular ve ne kadar sürdükleri
| Dolgu | Tipik süre |
|---|
| Hiyalüronik asit | Yaklaşık 4–6 ay1 |
| Kalsiyum hidroksilapatit | 24 aydan uzun1 |
| Kişinin kendi yağ dokusu | Değişken2,4 |
Yeni felçte çoğu zaman geçici dolgu tercih edilir; çünkü bazı kişiler ameliyatsız iyileşir ve kalıcı işlemler genellikle en az bir yıl ertelenir.2,3
İşlemden önce
- İşlemden önceki 48 saat sigara ve alkol kullanmayın.1
- Kan sulandırıcı ilaçların kesilmesi gerekebilir; bunu yalnızca size söylendiği şekilde yapın.1
- Son iki hafta içinde boğaz ya da göğüs enfeksiyonu geçirdiyseniz işlem ertelenebilir.1
- İşlemden önceki iki saat yemek yemeyin.1
İyileşme süreci
| Ne zaman? | Ne yapmalı? |
|---|
| İşlem günü | Genellikle aynı gün akşam taburcu olursunuz. Uyuşukluk geçene kadar yaklaşık bir saat yiyip içmeyin1 |
| İlk 48 saat | Tam ses istirahati; kafein, alkol, sıcak içecek ve yoğun egzersiz yok1 |
| İlk 72 saat | Aspirin ve iltihap giderici ağrı kesicilerden kaçının1 |
| Sonraki 5 gün | Dikkatli ve yumuşak ses kullanımı; çoğu kişi yaklaşık beş gün sonra işe döner1 |
| İlk 10 gün | Sigara içmeyin1 |
Şişlik inerken ses başta pürüzlü gelebilir.1 Sesinizi genellikle 1–2 gün sonra yumuşak biçimde kullanmaya başlayabilirsiniz. Kontrol muayenesi yaklaşık 30. günde yapılır; gerekirse ses terapisi planlanır.
Riskler
Broşür kanama, enfeksiyon, yanma, bir saate kadar süren boğulma hissi, başlangıçta pürüzlü ses ve kulak ağrısını sayar.1 İşlemden sonra nefes almak zorlaşır ya da hırıltılı hâle gelirse acil yardım alın. Geçici dolgunun etkisi azaldığından ileride tekrar enjeksiyon ya da başka bir tedavi gerekebilir.1,2
Şehir dışından geliyorsanız en azından ilk 48 saatlik ses istirahati boyunca İstanbul’da kalmayı planlayın ve önceki laringoskopi kayıtlarınızı ve ameliyat notlarınızı getirin. Ses terapisi sonrasında yaşadığınız yere yakın sürdürülebilir.
Op. Dr. Esin Özlem Atmış ve ses cerrahisi
Op. Dr. Esin Özlem Atmış, University of Manchester’da ses ve yutma bozukluklarına odaklanan Advanced Laryngology Fellowship programını (2018–2019) tamamlamış; Graz Foniatri Bölümü’nde (2014) ve Philadelphia’da The Voice Foundation ile (2013) eğitim almıştır. British Voice Association üyesidir. Kaynaklar hakkımda sayfasında.
Sık sorulan sorular
Ses kısıklığı için iğne yapılır mı?
Bu bağlamda “iğne” genellikle ses teline yapılan dolgu enjeksiyonunu, yani ses teli dolgusunu anlatır. Bu işlem ses telleri tam kapanamadığında, örneğin ses teli felci, ses telinde incelme (atrofi) ya da skar varsa yardımcı olabilir.2,4 Her ses kısıklığı bu tedaviyi gerektirmez; önce nedeni laringoskopiyle belirlenir. Ayrıntıları kimlere yardımcı olabilir bölümünde ve ses kısıklığında ne zaman doktora gidilmeli yazımızda bulabilirsiniz.
Genel anestezi gerekir mi?
Gerekebilir; ancak çoğu zaman lokal anestezide, uyanıkken ve boyun derisinden yapılır.1
Acıtır mı?
Deri ve boğaz uyuşturulur. Yanma, kısa süreli boğulma hissi ve kulak ağrısı olabilir.1
Etkisi ne kadar sürer?
Dolguya bağlıdır: hiyalüronik asit yaklaşık 4–6 ay, kalsiyum hidroksilapatit 24 aydan uzun.1
Sesim ne zaman düzelir?
1–2 gün sonra sesinizi kullanmaya başlayabilirsiniz; şişlik inerken ses başta pürüzlü gelebilir.1 Sonuç yaklaşık 30. gündeki kontrol muayenesinde değerlendirilir.
Ne zaman işe dönebilirim?
Genellikle 48 saatlik ses istirahatinin ardından, yaklaşık beş gün sonra.1
Felç için kalıcı bir çözüm mü?
Her zaman değil. Bazı kişiler ameliyatsız iyileştiği için kalıcı ameliyatlar çoğu zaman en az bir yıl ertelenir.2,3