İlk saatlerde ne yapmalı?
- Konuşmayı ve şarkıyı bırakın. Keck Medicine of USC ses teli kanamasını ses açısından acil durum olarak tanımlar ve ani ses değişikliğinden sonra sesi kullanmayı bırakıp doktora başvurmayı önerir.1
- Günü geçirmek için fısıldamayın. Yazarak ya da mesajla iletişim kurun.
- Beklemeden laringoskopi planlayın. Ses kısıklığı kılavuzu sesini meslek olarak kullananlarda ve endişe verici bulgularda erken muayeneyi destekler.3
- Kullandığınız ilaçları söyleyin; aspirin ya da başka kan sulandırıcılar kanamayı kolaylaştırabilir.2
Neden önemli? Kanamaya rağmen şarkı söylemek ya da konuşmak, sesi kalıcı olarak değiştirebilecek iz riskini artırır.1 Birkaç günlük tam istirahat bunun yanında küçük bir bedeldir.
Nedenler ve risk etkenleri
- güçlü ses kullanımı: bağırmak, çok yüksek ya da tiz şarkı söylemek, çığlık atmak;1
- sert bir öksürük ya da hapşırık;1
- aspirin içeren ürünler gibi kan sulandırıcılar;2
- kanamanın daha sık görüldüğü adet dönemi;2
- ses telinde önceden var olan hassas bir damar ya da lezyon.
NIDCD, aniden kısılan, çatallanan ya da ses aralığını kaybeden bir sesi kontrol ettirilmesi gereken işaretler arasında sayar.4
Tanı
Kanama laringoskopide ses telinde kırmızı ya da mor bir alan olarak görülür. Titreşimi ağır çekimde gösteren stroboskopi, kanamanın ses telini ne kadar sertleştirdiğini gösterir. Kontrol muayeneleri kanın ne zaman temizlendiğini ve ses telinin yeniden normal titreştiğini doğrular; tam ses kullanımına güvenli dönüşün dayanağı budur. İlk muayenenin görüntüleri sonraki karşılaştırmalar için faydalıdır.
Muayeneyi laringoskopi nasıl yapılır? yazımızda anlattık.
Tedavi
| Durum | Olağan yaklaşım | Notlar |
|---|
| Yeni ve belirgin kanama | Birkaç gün tam ses istirahati1,2 | Ardından muayeneyle yönlendirilen kademeli dönüş |
| Temizlenmiş kanama | Ses terapisi ve şarkıya ya da yoğun konuşmaya planlı dönüş | Kanamaya yol açan ses kullanımı üzerinde çalışılır2 |
| Geride kapsüllü bir kabarıklık bırakan kanama (hemorajik polip) | Alınmayı düşünmeden önce birkaç ay yoğun ses terapisi2 | Ses teli polibi sayfasına bakın |
| Hassas bir damardan tekrarlayan kanamalar | Damarın değerlendirilmesi; tedavi düşünülebilir | Kişiye göre planlanır |
İz gelişirse ayrı bir durum olarak ele alınır: ses teli skarı.
Şarkıya ve konuşmaya dönüş
Dönüş kademelidir: önce sessiz sohbet, sonra daha uzun konuşma, ardından şarkı; her adım sesin nasıl hissettiğine ve gerekirse yeniden muayeneye göre değerlendirilir. Sonraki haftalarda bol sıvı, molalar ve mikrofon yardımcı olur.4
Şarkıcılar sahne kararları hakkında daha fazlasını şarkıcılarda ses kısıklığı yazımızda bulabilir. Değerlendirme için şehir dışından geliyorsanız ilk kontrol muayenesine kadar kalmayı planlayın ve yaşadığınız yerde ses terapisi ayarlayın.
Yeni bir kanama riskini azaltmak
| Alışkanlık | Neden işe yarar? |
|---|
| Şarkıdan önce ısının; yorgun ya da hastayken zorlamayın | Şişmiş ses tellerinde güçlü kullanım sık bir tetikleyicidir1 |
| Mikrofon kullanın; gürültünün üstünden bağırmayın | Güçlü ses kullanımını azaltır4 |
| Bol sıvı alın, havayı nemli tutun | Nemli ses telleri daha kolay titreşir4 |
| Mümkünse yoğun ses kullanımını adet dönemine göre planlayın | Kanamalar bu dönemde daha sıktır2 |
| Kan sulandırıcı ilaçları doktorunuzla gözden geçirin | Kanamayı kolaylaştırabilirler2 |
Ani ses değişikliği her zaman kanama değildir; soğuk algınlığına bağlı şişlik, yeni bir polip ya da nadiren ses teli hareketiyle ilgili bir sorun da olabilir. Ne kadar dinlenileceğine ve şarkıya ne zaman dönüleceğine tahminle değil muayeneyle karar verilmesinin nedeni budur. Ses kısıklığı dört haftadan uzun sürerse ya da boyunda şişlik, nefes almada veya yutmada güçlükle birlikteyse nedeni ne olursa olsun beklemeden değerlendirilmelidir.3 Uyarıcı belirtiler ses kısıklığı ne zaman ciddiye alınmalı? yazımızda.
Op. Dr. Esin Özlem Atmış ve ses hastalıkları
Op. Dr. Esin Özlem Atmış, University of Manchester’da ses ve yutma bozukluklarına odaklanan Advanced Laryngology Fellowship programını (2018–2019) tamamlamış ve Philadelphia’da The Voice Foundation ile (2013) eğitim almıştır. Rutt ve Sataloff ile birlikte belirti vermeyen medial hemorajik ses teli polibi üzerine yayımlanmış bir olgu sunumunun (Ear, Nose & Throat Journal, 2016) yazarlarındandır. Kaynaklar hakkımda sayfasında.
Sık sorulan sorular
Konuşmak yerine fısıldayabilir miyim?
Kanamada genellikle tam ses istirahati önerilir. Zorlanarak fısıldamak da ses tellerini yorar; yazarak ya da mesajla iletişim kurun.1
Ses istirahati ne kadar sürer?
Genellikle en az birkaç gün tam istirahat, ardından kademeli ve kontrollü dönüş. Süre muayeneye göre belirlenir.1,2
Aspirini bırakmalı mıyım?
Size yazılan ilaçları kendiniz bırakmayın. Kanamayı kolaylaştırabildikleri için kullandığınız kan sulandırıcıları doktora söyleyin.2
Sesim tamamen düzelir mi?
Pek çok kanama istirahatle iyi iyileşir. Kanamaya rağmen sesi kullanmak iz riskini artırır; erken istirahatin önemi buradandır.1
İki gün sonra konserim var. Ne yapmalıyım?
Önce şarkıyı bırakın ve muayene olun. Sahneye çıkıp çıkamayacağınız ve ne zaman çıkabileceğiniz görülen bulguya bağlıdır.
Tekrar olabilir mi?
Evet. Tekrarlayan kanamalar hassas bir damardan ya da bir lezyondan kaynaklanabilir; bunun ayrıca tedavisi gerekebilir.