Kepçe Kulak Ameliyatı Kaç Yaşında Yapılır? Bebeklikten Yetişkinliğe

Kepçe kulak ameliyatının kaç yaşında yapılacağına dair tek bir “en doğru yaş” yoktur; ancak önemli iki dönem vardır. Hayatın ilk haftalarında kulak kıkırdağı, ameliyat olmadan atel ya da kalıplarla şekillendirilebilecek kadar yumuşaktır.^1,4 Bu dönem kapandıktan sonra ameliyat, kulaklar yeterince büyüyüp kıkırdak dikişleri tutabilecek hâle geldiğinde, genellikle yaklaşık beş yaşından itibaren önerilir ve yetişkinlikte her yaşta mümkündür.^1,2

Bu sınırlar içinde doğru zamanı bir sayıdan çok kişinin kendisi belirler: çocuğun kendi isteği, okul hayatı; ergenler ve yetişkinler içinse kendi gerekçeleri. Bu yazıda her yaşın neye izin verdiğini, anestezinin nasıl farklılaştığını ve araştırmaların alay edilme ve psikososyal iyilik hâli hakkında ne gösterdiğini anlatıyoruz.

Yenidoğan: ilk haftalarda kulak kalıplama

Doğumdan kısa süre sonra kulak kıkırdağı alışılmadık derecede yumuşaktır. Kıkırdağın kolay şekil almasını sağlayan anneden geçen östrojen ve dokudaki hyalüronik asit ilk 72 saatte en yüksek düzeydedir ve altı haftaya kadar başlangıç düzeyine iner; sonrasında kulak sertleşir.⁴ Ameliyatsız düzeltmenin zamana bağlı olmasının ve konunun mümkünse doğumdan sonraki ilk günlerde açılması gerektiğinin nedeni budur. NHS, bebeğin kulakları doğumda kepçe görünüyorsa atel konusunun sorulmasını önerir ve atellerin altı aydan önce, acı vermeden kullanılabildiğini belirtir.¹

Erken başlamak daha iyidir. Bir olgu serisi ve literatür incelemesinde yazarlar kalıplamanın ideal olarak ilk iki hafta içinde başlaması gerektiğini, iki haftadan büyük bebeklerde sonuçların daha zayıf olduğunu ve tedavinin daha uzun sürdüğünü yazıyor.⁴ 1.729 çocukta 2.508 kulağı kapsayan 15 çalışmalık bir meta-analizde, hekim değerlendirmesini bildiren sekiz çalışmada kalıplama kulakların %87,4’ünde başarılı bulundu. Yan etkiler egzama, sıyrık ya da enfeksiyon gibi hafif deri sorunlarıydı ve genellikle çok az tedaviyle ya da kendiliğinden geçti.³ Çalışmaların 14’ü olgu serisiydi; yazarlar karşılaştırmalı çalışma eksikliğinin ve hasta gruplarının farklılığının kanıtın gücünü azalttığını belirtiyor. Bu yüzden rakamlar kesin bir söz değil, yol göstericidir.³

Çocuklarda kepçe kulak ameliyatı kaç yaşında yapılır? Neden beş yaş civarı tercih edilir?

Ameliyat, kulak yeterince büyüyene ve kıkırdak şekli tutacak kadar sertleşene kadar beklenir. NHS, kulakları hâlâ büyüdüğü ve kıkırdak dikişleri tutamayacak kadar yumuşak olduğu için beş yaşından küçük çocuklarda kulak ameliyatının uygun olmadığını belirtir.¹ Amerikan Plastik Cerrahlar Derneği (ASPS) de çocukların genellikle beş yaş civarında ya da kıkırdak düzeltmeye yetecek kadar sağlamlaştığında aday olduğunu söyler.² Ameliyatın neden yaklaşık dört ila altı yaşından itibaren düşünülebildiğini kepçe kulak estetiği sayfamızda anlattık.

Diğer konu okul zamanlamasıdır. Aşağıda ele aldığımız sistematik derlemede alay edilmeden en çok okul çağındaki küçük erkek çocuklar etkileniyordu;⁵ bu yüzden soru çoğu zaman okula başlama döneminde gündeme gelir. Çocukların çoğu ameliyattan bir iki hafta sonra okula dönebilir.¹ Çocuğun kendi tutumu da en az bunun kadar önemlidir: ASPS, işbirliği yapabilmeyi, duygularını ifade edebilmeyi ve ameliyat konuşulduğunda karşı çıkmamayı çocuklar için ölçütler arasında sayar.²

Alay edilme ve iyilik hâli hakkında kanıtlar

2020’de yayımlanan sistematik bir derleme, 786 hastayı içeren 14 çalışmayı bir araya getirdi. Zorbalık ameliyat istemenin en sık nedeniydi ve en çok etkilenen grup okul çağındaki küçük erkek çocuklardı. Ameliyat sonrası psikososyal sonuçları ölçen her çalışma, sağlıkla ilgili yaşam kalitesinde anlamlı bir iyileşme buldu.⁵

Bu kanıtı dürüstçe okumak gerekir: 14 çalışma toplamda 800’den az hasta içeriyor ve farklı tasarımlar kullanıyor; bu yüzden kesin bir etki büyüklüğü değil, tutarlı bir eğilim gösteriyor.⁵ Ayrıca kepçe kulağı olan her çocuğun ameliyat olması gerektiği anlamına da gelmez. Desteklediği şey, çocuğun sıkıntısını ciddiye almak ve düzeltmeyi işe yarayabileceği bir zamanda konuşmaktır; okuldaki sorunların iyice yerleşmesini beklemek yerine.

Ergenlik dönemi: karar giderek gencin kendisine ait olur

Ergenlik döneminde karar giderek gencin kendisine geçer. ASPS, kulak ameliyatının başkasının isteğini karşılamak için değil kişinin kendisi için yapılması gerektiğini vurgular ve olumlu bir bakış açısı ile net hedefleri ergen ve yetişkinler için ölçütler arasında sayar.² Ebeveynler için bu, önce dinlemek ve isteğin gencin kendisine ait olduğundan emin olmak demektir; bandajı ve bandı takacak olan odur.

Bu yaşta pratik zamanlama da önemlidir. Yüzme genellikle dört ila altı hafta, temas sporları yaklaşık sekiz hafta sonra mümkün olduğu için okul tatilleri çoğu zaman en kolay dönemdir.¹ Bandaj ve bant haftalarını kepçe kulak ameliyatı sonrası iyileşme yazımızda ayrıntılı anlattık.

Yetişkinlerde ameliyat için geç kalınmış olur mu?

Hayır. NHS, yetişkinlerin de kulak düzeltmesi yaptırabileceğini, büyük çocuklarda ve yetişkinlerde işlemin lokal anesteziyle yapılabildiğini ve bu durumda genellikle aynı gün eve dönüldüğünü belirtir.¹ Bazı yetişkinler yıllarca kepçe kulakla yaşadıktan sonra, bazıları ise sonucundan memnun olmadıkları önceki bir ameliyattan sonra başvurur.

Plan, yetişkinin kendi hedefleri göz önüne alınarak yapılır: Başa daha yakın duran ama önden ve yandan doğal görünen kulaklar; başa yapıştırılmış kulaklar değil. Op. Dr. Esin Özlem Atmış’ın planlamasında kepçe kulak ameliyatı için, bandaj alınıp yara kontrol edilene kadar İstanbul’da yaklaşık bir hafta planlanır. Kontroller 1., 3., 6. ay ve 1. yılda planlanır; yurt dışında yaşıyorsanız uygun durumlarda online yapılabilir, gerekirse yüz yüze muayene istenir.

Sık sorulan sorular