Bademcik ameliyatından (tonsillektomi) sonraki kanama ikiye ayrılır: ilk 24 saat içinde görülen erken (primer) kanama ve 24 saatten sonra görülen geç (sekonder) kanama.1 İngiltere’de 33.921 hastanın izlendiği ulusal denetimde hastaların %3,5’inde kanama görüldü; bunların büyük kısmı geç kanamaydı.2 Geç kanama çoğu zaman ameliyattan sonraki 5. ile 10. günler arasında, yara yüzeyini örten kabuk ayrılırken ortaya çıkar.1
Kanama olduğunda yapılacak şey açıktır: ağızdan ya da burundan gelen herhangi bir kanamada, kanama azalmış ya da durmuş gibi görünse bile beklemeden en yakın acil servise gidilmelidir.3 Bu yazıda erken ve geç kanamanın farkını, kanamanın ne sıklıkla görüldüğünü, hangi günlerin daha dikkat gerektirdiğini ve özellikle çocuklarda gözden kaçabilecek belirtileri anlatıyoruz.
Kısaca
- İki tür kanama vardır: İlk 24 saatteki kanama erken, 24 saatten sonraki kanama geç kanama olarak adlandırılır.1
- Geç kanama daha sıktır: Ulusal denetimde erken kanama %0,6, geç kanama %3 oranında görüldü.2
- 5–10. günler dikkat ister: Geç kanama çoğu zaman bu günlerde, yara kabuğu ayrılırken görülür.1
- Her kanama acil değerlendirme gerektirir: Ağızdan ya da burundan kanama olursa beklemeden acil servise gidilmelidir.3
- Risk yaşla artar: Kanama oranı 16 yaş ve üzerindekilerde çocuklara göre daha yüksek bulunmuştur.2
Erken ve geç kanama arasındaki fark
Bademcik ameliyatı genel anestezi altında ağızdan yapılır ve bademcik dokusu alındıktan sonra boğazın iki yanında açık bir yara yüzeyi kalır. Bu yüzeyde beyaz ya da gri, nemli bir kabuk oluşur; bu iyileşmenin olağan bir parçasıdır ve kabuk zamanla küçük parçalar hâlinde düşer.3 Kanamanın ne zaman ortaya çıktığı, nedenini ve izlem biçimini de belirler. Ameliyatın genel olarak nasıl yapıldığını ve risklerini bademcik ve geniz eti ameliyatı sayfamızda anlattık.
| Özellik | Erken (primer) kanama | Geç (sekonder) kanama |
|---|---|---|
| Zamanlama | Ameliyattan sonraki ilk 24 saat1 | 24 saatten sonra; çoğu zaman 5. ile 10. günler arası1 |
| Ulusal denetimdeki sıklık | %0,62 | %32 |
| Olası neden | Ameliyat bölgesindeki kanama | Yara yüzeyini örten kabuğun ayrılması1 |
| Ulusal denetimdeki tanım | Hastanede kalış sırasında taburculuğu geciktiren, kan nakli ya da yeniden ameliyat gerektiren kanama2 | Ameliyattan sonraki 28 gün içinde yeniden yatışa yol açan kanama2 |
Hangi tür olursa olsun, kanama hekim tarafından değerlendirilmelidir. Klinik kılavuz da cerrahların kanamayı kayıt altına almasını ve kendi erken ve geç kanama oranlarını en az yılda bir kez belirlemesini önerir.1
Kanama ne sıklıkla görülür?
Kanama oranları çalışmadan çalışmaya değişir. Çocuklarda bademcik ameliyatı kılavuzu, yayımlanmış çalışmalarda erken ve geç kanamanın birlikte ortalama oranını yaklaşık %4,2 olarak bildirir.1 İngiltere ve Kuzey İrlanda’da 277 hastanede yürütülen ulusal denetimde 33.921 hastanın %3,5’inde kanama görüldü ve hastaların %0,9’u kanama nedeniyle 28 gün içinde yeniden ameliyathaneye alındı.2
Aynı denetimde kanama oranı yaşla birlikte arttı: 5 yaşından küçüklerde %1,9, 5–15 yaş arasında %3,0, 16 yaş ve üzerinde ise %4,9 olarak bulundu.2 Kılavuz da yaş ilerledikçe kanama riskinin arttığını belirtir.1 Bu nedenle yetişkinlerde iyileşme dönemi özel dikkat gerektirir; bu konuyu yetişkinlerde bademcik ameliyatı sonrası iyileşme yazımızda ele aldık.
Bu oranlar kanamanın çoğu hastada görülmediğini gösterir; ancak kimin kanayacağını önceden kesin olarak bilmek mümkün değildir. Ulusal denetim raporu da kanama riskinin ameliyattan önce hastalara ve ailelere dikkatle açıklanmasını önerir.2
Neden 5–10. günler önemlidir?
Geç kanama çoğu zaman ameliyattan sonraki 5. ile 10. günler arasında görülür ve genellikle yara yüzeyini örten kabuğun ayrılmasıyla ilişkilidir.1 Kanama ameliyattan sonraki iki hafta içinde herhangi bir zamanda görülebilir.3
Bu dönemde birçok hasta kendini daha iyi hissetmeye başlar ve günlük yaşamına dönmeye hazırlanır. Bu nedenle ağrı azalsa bile ilk iki hafta boyunca dikkatli olmak, acil bir durumda hızla sağlık hizmetine ulaşılamayacak yerlere seyahat etmemek önerilir. Bir çocuk hastanesinin aile rehberi, ilk iki hafta yaşanılan bölgeden uzaklaşılmamasını ve en az üç hafta uçağa binilmemesini önerir.3 Başka bir şehirden ya da ülkeden gelen hastaların dönüş planını cerrahla birlikte yapması bu nedenle önemlidir.
| Ameliyat sonrası bir kaygınız mı var?
Kanama varsa mesaj beklemeden acil servise başvurun. Kanama dışındaki sorularınız için kaygınızı kısaca yazın; fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.
Kanama olursa ne yapmalı?
Bademcik ameliyatından sonraki iki hafta içinde ağızdan ya da burundan herhangi bir kanama olursa beklemeden en yakın acil servise gidin.3 Kanama yoğunsa ya da nefes almada güçlük varsa 112’yi arayın. Kanama kendiliğinden durmuş olsa bile değerlendirme gereklidir; ciddi bir kanama kan nakli ya da genel anestezi altında kanayan noktanın yakılmasını gerektirebilir.1
Yolda ve acil serviste dikkat edilecek bazı noktalar şunlardır:
- Hastayı oturur durumda tutun.
- Kanı yutmak yerine tükürmeye çalışın; yutulan kan fark edilmeyebilir ve daha sonra kusmaya yol açabilir.
- Acil servise, bademcik ameliyatı olduğunuzu ve ameliyat tarihini mutlaka söyleyin.
- Cerrahınıza da haber verin; kılavuz, kanama hangi sağlık kuruluşunda tedavi edilirse edilsin cerrahın bilgilendirilmesini önerir.1
Bir hastanenin aile rehberi, iki çay kaşığından fazla taze, parlak kırmızı kan görülmesini hemen haber verilmesi gereken durumlar arasında sayar.4 Bununla birlikte, miktarı tahmin etmeye çalışarak beklemek yerine her kanamada acil servise başvurmak daha güvenlidir.3
Çocuklarda gözden kaçabilecek belirtiler
Küçük çocuklar kanı tükürmek yerine yutabilir; bu nedenle kanama dışarıdan her zaman görülmeyebilir. Aşağıdaki belirtiler kanama olasılığını düşündürmelidir:
- çocuğun aniden daha sık yutkunması;5
- kırmızı, siyah ya da kahverengi renkte kusma (yutulmuş kan olabilir);4
- burundan ya da boğazdan parlak kırmızı kan gelmesi ya da kusmukta kan görülmesi.5
Kusmanın kanla karıştırılmaması için ilk 24 saat kırmızı ya da kahverengi içecekler verilmemesi önerilir.4 Bu belirtilerden herhangi biri varsa çocuğu beklemeden acil servise götürün. Çocuklarda bademcik ameliyatının hangi durumlarda gerektiğini bademcik ameliyatı ne zaman gerekir yazımızda, çocuklarda sık görülen kulak burun boğaz sorunlarını ise çocuklarda KBB sorunları yazımızda anlattık.
İlaçlar ve riski azaltmak için öneriler
Ailelerin sık sorduğu konulardan biri ibuprofenin kanamayı artırıp artırmadığıdır. Çocuklarda bademcik ameliyatı kılavuzu, ibuprofenin kanamayı artırdığı yönündeki kaygının randomize çalışmaların sistematik derlemeleriyle desteklenmediğini belirtir ve ağrı için ibuprofen, parasetamol ya da ikisinin birlikte kullanılmasını önerir.1 Aspirin ise ameliyat sonrasında kanama riskini artırabileceği için hekim önermedikçe kullanılmamalıdır.5
Kanama riskini tümüyle ortadan kaldıran bir yöntem yoktur, ancak bazı öneriler iyileşmeyi destekler:
- bol sıvı almak ve mümkün olan en kısa sürede normal beslenmeye dönmek; normal beslenme iyileşmeyi destekler, ameliyat alanının temiz kalmasına ve ağrının hafiflemesine yardımcı olur;4
- ağrı kesicileri önerilen şekilde düzenli kullanmak, böylece yeme ve içmeyi kolaylaştırmak;4
- ilk bir ila iki hafta kalabalık ortamlardan ve soğuk algınlığı olan kişilerden uzak durmak;4
- ağır fiziksel etkinliğe dönüş zamanını cerrahla konuşmak.
Sık sorulan sorular
Bademcik ameliyatından sonra kanama ne zaman olur?
Kanama ne kadar sık görülür?
İngiltere’deki ulusal denetimde hastaların %3,5’inde kanama görüldü ve %0,9’u yeniden ameliyathaneye alındı.2
Tükürükte biraz kan gördüm, ne yapmalıyım?
Kabuk düşerken kanama olması normal mi?
Yetişkinlerde kanama riski daha mı yüksek?
Evet, ulusal denetimde kanama oranı 16 yaş ve üzerinde %4,9, 5–15 yaş arasında %3,0 bulundu.2
İbuprofen kanamayı artırır mı?
Çocuklarda bademcik ameliyatı kılavuzu, bu kaygının sistematik derlemelerle desteklenmediğini belirtir.1 Hangi ağrı kesiciyi kullanacağınızı cerrahınız belirler.
Çocuğumda kanamayı nasıl fark ederim?
Ameliyattan sonra ne zaman seyahat edebilirim?
Kanama iki hafta içinde görülebildiği için bu dönemde sağlık hizmetine hızla ulaşılamayacak yerlere gidilmemesi önerilir; bir aile rehberi en az üç hafta uçağa binilmemesini önerir.3
KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular
- Kanama olursa hangi acil servise gitmeliyim ve size nasıl ulaşmalıyım?
- Hangi ağrı kesicileri kullanabilirim, hangilerinden kaçınmalıyım?
- Hangi günlerde daha dikkatli olmam gerekiyor?
- Ne zaman seyahat edebilir ya da uçağa binebilirim?
- Ağır fiziksel etkinliğe ve spora ne zaman dönebilirim?
| Bademcik ameliyatı kararını ve sonrasını birlikte planlayalım
Kaygınızı kısaca yazın; hastanın yaşını ve şikâyetlerini belirtin. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Mitchell RB, ve ark. Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2019;160(1_suppl):S1-S42.
- The Royal College of Surgeons of England. National Prospective Tonsillectomy Audit: Final Report. 2005.
- Evelina London Children’s Hospital, Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. Your child’s tonsil surgery. 2023.
- Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust. Tonsillectomy (aile bilgilendirme).
- The Sydney Children’s Hospitals Network. Tonsillectomy factsheet.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

