Çocuklarda KBB Sorunları: Ne Zaman Kulak Burun Boğaz Muayenesi?

Kulak ağrısı, işitme azlığı, horlama, ağızdan nefes alma ve sık boğaz enfeksiyonları çocukluk çağında en sık karşılaşılan kulak burun boğaz (KBB) sorunlarıdır. Çoğu kendiliğinden ya da basit önlemlerle geçer; bir kısmı ise işitmeyi, konuşma gelişimini, uykuyu ve okul başarısını etkileyebileceği için KBB değerlendirmesi gerektirir.^1,4

Bu rehberde ailelerin en sık sorduğu durumları, hangi belirtilerin beklenebileceğini ve hangilerinin muayene ya da acil başvuru gerektirdiğini özetliyoruz.

Kulak ağrısı ve orta kulak iltihabı

Kulak enfeksiyonu çocuklarda kulak ağrısı, ateş, işitmede azalma, kulak akıntısı ve kulakta dolgunluk hissiyle kendini gösterir. Bebekler ve küçük çocuklar ağrıyı anlatamadıkları için kulağını çekiştirebilir, bazı seslere tepki vermeyebilir, huzursuz olabilir, daha az yiyebilir ya da dengesini kaybedebilir.²

Kulak enfeksiyonları çoğu zaman 3 gün içinde kendiliğinden düzelir; belirtiler bazen bir haftaya kadar sürebilir. Bu dönemde parasetamol ya da ibuprofen ağrıyı hafifletir; 16 yaş altına aspirin verilmez. Kulağa pamuklu çubuk ya da parmak sokulmamalı, kulağa su kaçırılmamalıdır. Burun açıcı ve antihistaminik ilaçların kulak enfeksiyonunda yararı gösterilmemiştir.²

Seröz otit: orta kulakta sıvı ve işitme

Seröz otit (İngilizcede glue ear) orta kulağın sıvıyla dolmasıdır ve çocuklarda çok daha sık görülür. En sık belirtisi, çoğu zaman iki kulakta birden olan geçici işitme kaybıdır; kulak ağrısı, çınlama ve denge sorunları da olabilir. Uzun sürdüğünde çocuğun konuşma gelişimini ve okul başarısını etkileyebilir.¹

Çocuğunuzda şu işaretler işitme sorununu düşündürebilir: yüksek sesle konuşmak, anlaşılması zor konuşmak, sık sık “ne?” diye sormak, televizyonun sesini fazla açmak, uzaktakileri duymakta zorlanmak, dikkatin kolay dağılması ve dinlemenin onu yorması.¹

Down sendromu ya da yarık dudak-damak olan çocuklarda seröz otitin kendiliğinden düzelme olasılığı daha düşüktür; bu çocuklar daha erken değerlendirilir.¹ Antibiyotik yalnızca seröz otite kulak enfeksiyonu eklenirse kullanılır.¹

Horlama, ağızdan nefes ve geniz eti

Çocuğunuzun düzenli horlaması, uykuda nefesinin durup başlaması, alışılmadık pozisyonlarda uyuması ya da gece sık uyanması obstrüktif uyku apnesinin işareti olabilir. Gündüz ise uykululuk, dikkat ve okul sorunları, sabah yorgunluğu, kahvaltı yapmak istememe, büyüme ve kilo almada gerilik, küçük çocuklarda hareketlilik ya da öfke nöbetleri görülebilir.⁴

Çocuklarda en sık neden büyümüş bademcik ya da geniz etidir. Değerlendirmede temel yöntem gece uyku testidir; en sık uygulanan tedavi geniz eti ve/veya bademciklerin alınmasıdır. Burun spreyleri, ortodontik tedavi ve kilo yönetimi de seçenekler arasındadır.⁴ Konuyu ayrıntılı olarak çocuklarda geniz eti büyümesi yazımızda anlattık.

Sık boğaz enfeksiyonları ve bademcik

Bademcik iltihabı çocuklarda sıktır ve belirtiler genellikle 3-4 günde geçer.³ Bademcik ameliyatı yalnızca birkaç atak geçirildi diye önerilmez: ataklar günlük yaşamı engelleyecek kadar ağırsa ve bir yılda 7 ya da daha fazla, iki yıl boyunca yılda 5 ya da daha fazla veya üç yıl boyunca yılda 3 ya da daha fazla belgelenmiş atak olmuşsa düşünülür.⁵ Atakların tarihlerini ve okuldan uzak kalınan günleri not etmek kararı kolaylaştırır. Ayrıntılar için bademcik ameliyatı ne zaman gerekir yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman KBB muayenesi?

Aşağıdaki durumlarda çocuğunuzun bir KBB uzmanı tarafından değerlendirilmesi uygundur:

• 3 gün içinde düzelmeyen kulak ağrısı ya da sık tekrarlayan kulak enfeksiyonları;²
• işitme azlığı şüphesi ya da 3 aydan uzun süren seröz otit;¹
• konuşma gelişiminde gecikme ya da okulda dinlemekte zorlanma;¹
• düzenli horlama, uykuda nefes durması ya da sürekli ağızdan nefes alma;⁴
• yılda çok sayıda ve ağır geçen bademcik iltihabı;⁵
• uzun süren tek taraflı burun tıkanıklığı ya da kötü kokulu burun akıntısı (bkz. tek taraflı burun tıkanıklığı).

Çocuklarda kepçe kulak gibi kulak şekil farklılıkları da sık sorulur; uygun yaş için kepçe kulak ameliyatı kaç yaşında yapılır yazımıza göz atabilirsiniz.

Ne zaman acil?

Aşağıdaki durumlarda beklemeden aynı gün doktora başvurun ya da acil yardım isteyin:^2,3

• çocuğun genel durumunun bozulması, çok yüksek ateş ya da titreme;
• kulak çevresinde şişlik ya da kulaktan sıvı gelmesi;
• yeni başlayan işitme kaybı, kusma, baş dönmesi ya da şiddetli boğaz ağrısı;
• 1 yaş altındaki bebekte iki kulakta birden ağrı;
• yutkunamama, salyasını yutamama, ağzını açamama ya da nefes almada güçlük (Türkiye’de 112).

Muayenede neler olur?

KBB muayenesinde kulak zarı ışıklı bir aletle incelenir; orta kulaktaki sıvı genellikle bu şekilde görülebilir ve muayene ağrılı değildir.¹ Gerekirse işitme testleriyle işitme kaybının derecesi ve nedeni belirlenir.¹ Burun ve geniz değerlendirmesi, bademciklerin büyüklüğü ve uyku öyküsü birlikte ele alınır; horlama için uykuda kısa bir video çekmek çok faydalıdır.

Sık sorulan sorular