For international patients · English website →

Çocuklarda Horlama: Ne Zaman Uyku Apnesi Düşünülmeli?

Boğaz · Çocuklarda horlama

Çocuklarda horlama sık görülür ve her horlama bir hastalık anlamına gelmez. Ebeveyn bildirimine dayanan çalışmalarda çocukların %1,5–6’sının “her zaman” horladığı bildirilmiştir; uyku testleriyle tanı konan obstrüktif uyku apnesi (uykuda üst solunum yolunun tekrar tekrar daralması ya da tıkanması) ise çalışmalarda çocukların yaklaşık %1–4’ünde saptanmıştır.1 Çocuklarda uyku apnesinin başlıca risk etkeni, özellikle küçük yaşlarda, büyük bademcikler ve geniz etidir.2

Ayırt edilmesi gereken soru şudur: Çocuğunuz yalnızca horluyor mu, yoksa horlamaya uykuda nefes duraklamaları, huzursuz uyku ve gündüz belirtileri de eşlik ediyor mu? Bu yazıda basit horlama ile uyku apnesi arasındaki farkı, dikkat edilmesi gereken belirtileri, değerlendirmenin nasıl yapıldığını ve bademcik ve geniz eti ameliyatının (adenotonsillektomi) hangi durumlarda gündeme geldiğini anlatıyoruz.

Kısaca

  • Horlama sık, apne daha seyrektir: “Her zaman” horlama %1,5–6 oranında bildirilmiştir; uyku apnesi ise çalışmalarda çocukların yaklaşık %1–4’ünde saptanmıştır.1
  • Belirtiler gece ve gündüz görülür: Nefes duraklamaları, ağızdan solunum, huzursuz uyku; gündüz dikkat ve davranış sorunları.2
  • Düzenli horlama değerlendirilmelidir: Düzenli horlayan ya da apne belirtileri olan çocuklarda uyku testi ya da uzman değerlendirmesi önerilir.3
  • Ameliyat, apne kanıtlandığında önerilir: Kılavuz, uyku testiyle gösterilmiş uyku apnesi olan çocuklarda bademcik ameliyatını önerir.4
  • Sonuç her alanda aynı değildir: Randomize çalışmalarda ameliyat uyku, davranış ve yaşam kalitesini iyileştirdi; dikkat testlerinde ise fark göstermedi.5,6

Basit horlama mı, uyku apnesi mi?

Horlama, uyku sırasında daralan üst solunum yolundan geçen havanın dokuları titreştirmesiyle oluşur. Bazı çocuklar düzenli horlar, ancak uyku testinde belirgin nefes duraklaması görülmez; bu durum basit (primer) horlama ya da hafif uykuda solunum bozukluğu olarak adlandırılır.6 Obstrüktif uyku apnesinde ise uyku sırasında boğazın arkasındaki kasların gevşemesiyle üst solunum yolu tekrar tekrar tıkanır.2

Bu iki durum bir yelpazenin farklı uçları gibi düşünülebilir. Horlayan ve uyku testinde belirgin apnesi olmayan 3–12 yaş arası çocukların izlendiği bir çalışmada, ameliyatsız izlenen grubun %13,2’sinde 12 ay içinde apne-hipopne indeksi (uykunun her saatinde görülen solunum duraklaması ve yüzeyelleşmesi sayısı) 3’ün üzerine çıktı; ameliyat edilen grupta bu oran %1,3’tü.6 Bu nedenle basit horlama da izlenmeye değer bir bulgudur.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda uyku apnesi her zaman horlamayla birlikte görülmeyebilir.2 Horlama olmasa bile aşağıda sayılan belirtiler fark ediliyorsa değerlendirme önerilir.

Hangi belirtilere dikkat etmeli?

Uyku apnesinin belirtileri hem gece uykuda hem de gündüz ortaya çıkabilir.2

Uykuda:

  • horlama ve nefeste duraklamalar;
  • huzursuz uyku;
  • horultu, nefes nefese kalma, öksürme ya da boğulur gibi olma;
  • ağızdan nefes alma;
  • gece terlemesi;
  • uzun süre kuru kaldıktan sonra yeniden başlayan altını ıslatma.2

Gündüz:

  • sabah baş ağrısı;
  • ağızdan nefes alma ya da burundan nefes almada güçlük;
  • öğrenme ve dikkat güçlüğü, okul başarısında düşme;
  • hareketlilik, dürtüsellik ya da saldırganlık gibi davranış sorunları;
  • yetersiz kilo alımı;
  • uykulu olduğunu söyleme ya da kısa araba yolculuklarında uyuyakalma.2

Tedavi edilmeyen uyku apnesi seyrek olarak bebeklerde ve küçük çocuklarda büyümenin geri kalmasına yol açabilir.2 Bu belirtilerin hiçbiri tek başına tanı koydurmaz; ancak birkaçı bir arada görülüyorsa muayene planlamak yerinde olur.

Bademcik ve geniz eti büyümesi ve diğer nedenler

Çocuklarda uyku apnesinin başlıca risk etkeni, özellikle küçük çocuklarda büyük bademcikler ve geniz etidir (adenoid).2 Geniz eti büyümesi ağızdan nefes almaya, horlamaya ve orta kulakta sıvı birikmesine de yol açabilir; bu konuyu çocuklarda geniz eti büyümesi yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Diğer risk etkenleri şunlardır:2

  • Down sendromu ya da Prader-Willi sendromu gibi genetik durumlar;
  • kafatası ya da yüzü etkileyen doğumsal farklılıklar;
  • serebral palsi ve sinir-kas hastalıkları;
  • orak hücre hastalığı;
  • düşük doğum ağırlığı öyküsü;
  • ailede uyku apnesi öyküsü.

Fazla kilo da önemli bir etkendir: Kılavuz, fazla kilolu ya da obez çocuklarda diğer tedavilere ek olarak kilo verilmesini de önerir.3 Burun tıkanıklığına yol açan alerji gibi durumlar da horlamayı artırabilir; burun tıkanıklığıyla horlama arasındaki ilişkiyi horlama ve burun tıkanıklığı ilişkisi yazımızda anlattık.

| Çocuğunuzun horlaması sizi endişelendiriyor mu?

Kaygınızı kısaca yazın: horlamanın ne zamandır sürdüğünü belirtmeniz yeterlidir. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Amerikan Pediatri Akademisi’nin kılavuzu, hekimlerin rutin sağlık kontrollerinde çocuğun horlayıp horlamadığını sormasını önerir. Düzenli horlayan ve uyku apnesi belirti ya da bulguları olan çocuklarda uyku testi (polisomnografi) yapılması ya da çocuğun bir uyku uzmanına veya KBB uzmanına yönlendirilmesi önerilir.3 Polisomnografi yapılamıyorsa gece video kaydı ya da oksijen ölçümü gibi alternatif testler kullanılabilir.3

KBB muayenesinde boğaz ve burun incelenir, bademciklerin ve geniz etinin büyüklüğü ve kulaklar değerlendirilir. Bademcik ve geniz eti ameliyatı sayfamızda da belirttiğimiz gibi, çocuğunuzun uykuda nefes alışını gösteren kısa bir telefon videosu değerlendirmede çok yardımcı olabilir; horlamanın, duraklamaların ve gündüz yorgunluğunun not edilmesi de karar vermeyi kolaylaştırır.

Amerikan KBB Akademisi’nin kılavuzuna göre bademcik ameliyatından önce şu çocukların uyku testine yönlendirilmesi önerilir:4

  • iki yaşından küçük olanlar;
  • obezite, Down sendromu, kafa-yüz yapısında farklılıklar, sinir-kas hastalıkları, orak hücre hastalığı ya da mukopolisakkaridoz gibi eşlik eden durumları olanlar;
  • muayene bulguları ile bildirilen şikâyetlerin şiddeti birbiriyle uyumlu olmayanlar.

Kılavuz ayrıca hekimlerin, uykuda solunum bozukluğu ve büyük bademcikleri olan çocukların ailelerine ameliyattan sonra düzelebilecek eşlik eden durumları (örneğin büyüme sorunları, okul başarısı, altını ıslatma ya da davranış sorunları) sormasını önerir.4

Ameliyat ne zaman gündeme gelir, çalışmalar ne gösteriyor?

Büyük bademcik ve geniz eti olan ve ameliyata engel bir durumu bulunmayan çocuklarda uyku apnesinin ilk basamak tedavisi bademcik ve geniz eti ameliyatıdır (adenotonsillektomi).3 Amerikan KBB Akademisi de uyku testiyle gösterilmiş uyku apnesi olan çocuklarda bademcik ameliyatı önerir.4 Ameliyatın nasıl yapıldığını bademcik ve geniz eti ameliyatı sayfamızda, hangi durumlarda gerektiğini ise bademcik ameliyatı ne zaman gerekir yazımızda anlattık.

Ameliyatın etkisi iki büyük randomize çalışmada incelendi:

ÇalışmaKimler incelendi?Ameliyatla neler değişti?Neler değişmedi?
CHAT, 2013Uyku apnesi olan 5–9 yaş arası 464 çocuk; erken ameliyat ya da izlem5Uyku testi bulguları ameliyat grubunda %79, izlem grubunda %46 oranında normale döndü; davranış, belirtiler ve yaşam kalitesi daha çok iyileşti5Dikkat ve yürütücü işlev testlerinde gruplar arasında anlamlı fark yoktu5
PATS, 2023Horlayan, belirgin apnesi olmayan 3–12 yaş arası 459 çocuk6Davranış, gündüz uykululuk, belirtiler, yaşam kalitesi ve kan basıncı daha çok iyileşti6Yürütücü işlev ve dikkat testlerinde anlamlı fark yoktu6

Bu sonuçlar iki önemli noktayı gösterir. Birincisi, izlenen çocukların bir bölümünde de uyku testi bulguları kendiliğinden düzelebilir: CHAT çalışmasında izlem grubundaki çocukların %46’sında bulgular normale döndü.5 İkincisi, ameliyat uyku ve yaşam kalitesi üzerinde belirgin yarar sağlarken her alanda değişiklik yaratmaz. Kararı, belirtilerin şiddeti, uyku testi sonucu ve çocuğun genel durumu birlikte belirler. Muayenehanemizin bademcik ve geniz eti ameliyatı sayfasında da belirtildiği gibi, her büyük bademcik ya da geniz eti ameliyat gerektirmez ve bazı durumlarda önce beklemek ve izlemek uygun bir seçenektir.

Ameliyatın da riskleri vardır. PATS çalışmasında ameliyat edilen çocukların %2,7’sinde ameliyata bağlı ciddi istenmeyen olay görüldü.6 Kılavuz, üç yaşından küçük ya da ağır uyku apnesi olan çocukların ameliyat sonrası bir gece hastanede izlenmesini önerir.4 Ailelere, ameliyattan sonra uykuda solunum bozukluğunun sürebileceği ya da tekrarlayabileceği de anlatılmalıdır.4

Ameliyat edilmeyen ya da ameliyat sonrasında uyku apnesi süren çocuklarda sürekli pozitif hava yolu basıncı (CPAP) tedavisi gündeme gelebilir; hafif uyku apnesi olup ameliyat yapılamayan ya da ameliyattan sonra hafif apnesi süren çocuklarda burun içine uygulanan kortikosteroid spreyler kullanılabilir.3 Çocuklarda sık görülen diğer KBB sorunlarını çocuklarda KBB sorunları yazımızda bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Çocuğumun horlaması normal mi?

Ara sıra horlama sık görülür. Düzenli horlama ya da nefes duraklamaları, huzursuz uyku ve gündüz belirtileri varsa değerlendirme önerilir.3,2

Çocuklarda uyku apnesi ne kadar sık görülür?

Uyku testleriyle tanı konan uyku apnesi, çalışmalarda çocukların yaklaşık %1–4’ünde saptanmıştır.1

Uyku apnesi çocuğun davranışını etkiler mi?

Etkileyebilir; dikkat güçlüğü, hareketlilik, dürtüsellik ve okul başarısında düşme belirtiler arasındadır.2 Randomize çalışmalarda ameliyattan sonra davranış puanları daha çok iyileşti.5,6

Uyku testi her çocuğa gerekli mi?

Her çocukta gerekmez. İki yaşından küçük çocuklarda, eşlik eden bazı hastalıklarda ya da muayene ile şikâyetler uyumsuz olduğunda ameliyattan önce uyku testi önerilir.4

Horlayan her çocuğa bademcik ameliyatı gerekir mi?

Hayır. Ameliyat özellikle uyku apnesi olan ve bademcikleri büyük çocuklarda önerilir.3,4 Basit horlamada karar belirtilere ve izleme göre verilir.

Ameliyat çocuğumun dikkatini ve okul başarısını düzeltir mi?

İki büyük randomize çalışmada ameliyat dikkat ve yürütücü işlev testlerinde anlamlı fark yaratmadı; ancak davranış, belirtiler ve yaşam kalitesi daha çok iyileşti.5,6

Ameliyattan sonra horlama tekrar eder mi?

Edebilir. Kılavuz, uykuda solunum bozukluğunun ameliyattan sonra sürebileceğinin ya da tekrarlayabileceğinin ailelere anlatılmasını önerir.4

Ameliyat dışında tedavi seçeneği var mı?

Hafif uyku apnesinde burun içine uygulanan kortikosteroidler, fazla kilolu çocuklarda kilo verme, ameliyat sonrası süren apnede ise CPAP seçenekler arasındadır.3

KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular

  • Çocuğumun horlaması basit horlama mı, yoksa uyku apnesi belirtisi mi?
  • Çocuğuma uyku testi gerekli mi?
  • Bademcikleri ve geniz eti ne kadar büyük, burnunda başka bir tıkanıklık nedeni var mı?
  • Ameliyatsız izlersek neye dikkat etmeli ve ne zaman tekrar görüşmeliyiz?
  • Ameliyat gerekirse hastanede kalış ve iyileşme süreci nasıl olur?

| Çocuğunuzun uykusunu birlikte değerlendirelim

Kaygınızı kısaca yazın; horlamanın ne zamandır sürdüğünü ve daha önce bir değerlendirme yapılıp yapılmadığını belirtin. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Lumeng JC, Chervin RD. Epidemiology of pediatric obstructive sleep apnea. Proc Am Thorac Soc. 2008;5(2):242-252.
  2. Mayo Clinic. Pediatric obstructive sleep apnea: symptoms and causes.
  3. Marcus CL, ve ark. Diagnosis and management of childhood obstructive sleep apnea syndrome. Pediatrics. 2012;130(3):576-584.
  4. Mitchell RB, ve ark. Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2019;160(1_suppl):S1-S42.
  5. Marcus CL, ve ark. A randomized trial of adenotonsillectomy for childhood sleep apnea. N Engl J Med. 2013;368(25):2366-2376.
  6. Redline S, ve ark. Adenotonsillectomy for Snoring and Mild Sleep Apnea in Children: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2023;330(21):2084-2095.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

Tüm KBB yazılarına dön

Site içeriği son güncelleme: · Site sorumlusu iletişim: ask@esinozlematmis.com