Burun kanamalarının çoğu burnun ön bölümünden, burun orta bölmesinin (septum) alt kısmındaki ince damarlardan gelir ve genellikle ciddi değildir; doğru ilk yardımla evde durur.1,2 Öne eğilerek oturmak ve burnun yumuşak kısmını 10–15 dakika kesintisiz sıkmak temel adımdır.1 Bu baskıya rağmen kanama durmuyorsa, kanama çok fazlaysa, başa alınan bir darbeden sonra başladıysa ya da halsizlik, baş dönmesi veya nefes darlığı varsa beklemeden acil servise başvurmak gerekir.1
Sık tekrarlayan, hep aynı taraftan gelen ya da kan sulandırıcı ilaç kullanırken ortaya çıkan kanamalar ise KBB muayenesiyle değerlendirilmelidir.1,3 Bu yazıda burun kanamasının olası nedenlerini, doğru ilk yardımı, hangi durumların ciddi kabul edildiğini ve muayenede neler yapıldığını anlatıyoruz.
Kısaca
- Sık görülür: Amerikan KBB kılavuzuna göre ABD’de insanların en az %60’ı hayatının bir döneminde burun kanaması yaşar; burun kanaması geçirenlerin yaklaşık %6’sı tıbbi yardıma başvurur.3
- Doğru pozisyon öne eğilmektir: Başı geriye atmak yerine öne eğilip burnun yumuşak kısmını 10–15 dakika sıkmak önerilir.1
- Uyarıcı durumlar bellidir: Uzun süren ya da yoğun kanama, darbe sonrası kanama, halsizlik ve nefes güçlüğü acil değerlendirme gerektirir.1
- Tekrarlıyorsa neden aranmalıdır: Tedaviye rağmen tekrarlayan ya da hep tek taraflı kanamalarda burun endoskopisi önerilir.3
- İlaçlar kendi başına bırakılmaz: Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ilacı hekiminize danışmadan kesmeyin.2,3
Burun kanaması neden olur?
Burnun iç yüzeyi, yüzeye çok yakın yerleşmiş ince damarlarla doludur. Kanamaların büyük kısmı septumun ön ve alt bölümünden kaynaklanır; bu tip ön burun kanamaları genellikle evde kontrol altına alınabilir.2,3 Kanamaların yaklaşık %5–10’u ise burnun arka bölümünden gelir. Bu arka burun kanamaları ileri yaşta daha sık görülür, daha yoğun olabilir ve kontrol altına alınması daha güçtür; kan boğaza doğru da akabilir.2,3
En sık nedenler kuru hava ve burun karıştırmadır. Burnu çok sert sümkürmek de kanamayı tetikleyebilir.1,4 Bunların dışında sık rastlanan nedenler şunlardır:4
- soğuk algınlığı, alerji, akut ya da kronik sinüzit;
- sık kullanılan burun spreyleri;
- burun orta bölmesinin eğriliği (septum deviasyonu);
- burna gelen darbeler ve burundaki yabancı cisimler;
- aspirin ve varfarin gibi kanamayı kolaylaştıran ilaçlar;
- hemofili gibi pıhtılaşma bozuklukları ve kokain kullanımı.
Daha seyrek görülen nedenler arasında kalıtsal hemorajik telanjiektazi (burun ve ağız içinde kolay kanayan genişlemiş damarlarla seyreden kalıtsal bir hastalık), kan hastalıkları, burun polipleri, burun ve sinüs tümörleri ile burun ameliyatları sayılır.4 Çocuklar, 45 yaş üstü yetişkinler, gebeler ve yüksek tansiyonu olanlar burun kanaması açısından daha fazla risk taşır.1 Bazı kişilerde ise belirgin bir neden bulunamaz.1
Burun kanamasında doğru ilk yardım
Burun kanamasında başı geriye atmak yaygın bir alışkanlıktır; oysa bu pozisyon kanın boğaza akmasına ve yutulmasına yol açar. NHS’nin (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti) önerdiği adımlar şunlardır:1
- oturun, başınızı ve gövdenizi öne eğin, ağzınızı açık tutun;
- burnun kemik kısmının hemen altındaki yumuşak bölümü, burun deliklerinin biraz üstünden iki parmağınızla sıkın;
- baskıyı 10–15 dakika boyunca bırakmadan sürdürün ve bu sırada ağzınızdan nefes alın;
- burun köküne havluya sarılı buz koymak yardımcı olabilir, ancak bu konudaki kanıt zayıftır.
Amerikan Kulak Burun Boğaz-Baş ve Boyun Cerrahisi Akademisi (AAO-HNS) kılavuzu da burnun alt üçte birine en az 5 dakika süreyle sıkı ve kesintisiz baskı uygulanmasını önerir.3 Sık yapılan hata, kanamanın durup durmadığını görmek için baskıyı erken bırakmaktır; Mayo Clinic baskının süre tutularak uygulanmasını ve bu sürede kontrol edilmemesini önerir.5
Kanama durduktan sonraki 24 saat boyunca burnu sümkürmemek ve karıştırmamak, kabukları koparmamak, sıcak içecek ve alkolden, ağır kaldırmaktan, yorucu egzersizden ve düz yatmaktan kaçınmak önerilir.1 Başı kalp seviyesinin üzerinde tutmak ve birkaç saat öne eğilmemek de önerilir.5
Burun kanaması ne zaman ciddidir?
Kanamanın ne kadar sürdüğü, ne kadar yoğun olduğu ve kimde görüldüğü, durumun ne kadar ciddi olduğunu belirler. Aşağıdaki tablo kaynaklardaki ölçütleri özetler; kendi durumunuz için hekiminizin değerlendirmesi esastır.
| Durum | Ne anlama gelebilir? | Ne yapılmalı? |
|---|---|---|
| Kısa süren, baskıyla duran kanama | Çoğunlukla septumun ön kısmından gelen, ciddi olmayan bir kanama2 | Evde ilk yardım ve sonraki 24 saat için önlemler1 |
| 10–15 dakikalık baskıya rağmen süren ya da çok yoğun kanama | Daha büyük bir damar ya da burnun arka bölümü kaynaklı olabilir1,2 | Acil servis; kendiniz araç kullanmayın1 |
| Başa darbe sonrası kanama, halsizlik, baş dönmesi, nefes güçlüğü ya da çok kan yutup kusma | Acil değerlendirme gerektiren durumlar1 | Acil servis ya da ambulans1 |
| Düzenli tekrarlayan kanamalar | Altta yatan bir neden olabilir1,5 | Hekim muayenesi; tedaviye rağmen tekrarlıyorsa endoskopi3 |
| Kan sulandırıcı kullanırken ya da bilinen pıhtılaşma bozukluğunda kanama | Yeni kuşak kan sulandırıcılar burun kanaması riskini artırıyor görünmektedir3 | Hekime danışın; ilacı kendiniz kesmeyin1,3 |
NHS ayrıca iki yaşından küçük bir çocukta görülen burun kanamasının ve çarpıntı, nefes darlığı ya da her zamankinden soluk cilt gibi kansızlık (anemi) belirtileriyle birlikte olan kanamaların hekime gösterilmesini önerir.1 Çocuklardaki diğer burun ve boğaz sorunlarını çocuklarda KBB sorunları yazımızda ele aldık.
Tekrarlayan burun kanaması
Tekrarlayan burun kanamaları çoğu zaman burun içinin kuruması, burun karıştırma ya da burnu sert sümkürme gibi yerel nedenlerle ilişkilidir.1,4 Yine de düzenli tekrarlayan kanamalar hekime gösterilmelidir; Mayo Clinic, kolayca durdurulabilse bile haftada birden sık görülen kanamalarda hekime başvurulmasını önerir.1,5
AAO-HNS kılavuzu, tampon ya da koterizasyon (kanayan damarın kimyasal madde veya elektrikle yakılarak kapatılması) gibi tedavilere rağmen tekrarlayan kanamalarda ve hep aynı taraftan gelen tekrarlayan kanamalarda burun endoskopisi (ince bir kamerayla burnun içinin incelenmesi) yapılmasını önerir.3 Tek taraflı kanamaya aynı taraftaki tıkanıklık eşlik ediyorsa bu bulgu daha da önem kazanır; tek taraflı tıkanıklığın olası nedenlerini tek taraflı burun tıkanıklığı yazımızda anlattık.
Her iki taraftan tekrarlayan kanamalarda ya da ailede benzer kanamalar varsa, kılavuz burun ve ağız içinde telanjiektazi (yüzeysel genişlemiş damarlar) aranmasını önerir.3 Sık kullanılan burun spreyleri de kanamaya katkıda bulunabilir.4 Burun açıcı spreylerin uzun süreli kullanımının yol açtığı sorunları burun spreyi bağımlılığı yazımızda bulabilirsiniz.
| Burun kanamanız sık mı tekrarlıyor?
Kaygınızı kısaca yazın; kanamanın ne zamandır ve ne sıklıkla olduğunu, hangi taraftan geldiğini belirtmeniz yeterlidir. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Şu anda durmayan ya da yoğun bir kanamanız varsa yazmak yerine acil servise başvurun.
KBB muayenesinde neler yapılır?
Muayene, kanamanın ne zamandır olduğu, hangi taraftan geldiği ve ne kadar sürdüğüyle ilgili sorularla başlar. Kılavuz, pıhtılaşma bozukluğu öyküsünün, kan sulandırıcı ya da kan pulcuklarını etkileyen ilaçların ve burun yoluyla kullanılan madde ya da ilaçların kaydedilmesini önerir.3 Ardından, varsa pıhtı temizlenerek burnun ön bölümü incelenir ve kanama kaynağı aranır; gerekirse endoskopi yapılır.3
Kanama kaynağı görülebiliyorsa tedavi seçenekleri arasında damar büzücü ilaçlar, koterizasyon ve burun içini nemlendiren ürünler bulunur. Koterizasyon uygulanacaksa bölge önce uyuşturulur ve işlem yalnızca kanayan ya da kanadığı düşünülen noktayla sınırlı tutulur.3 Kaynak görülemiyorsa ya da kanama durmuyorsa burun tamponla doldurulabilir; bu durumda hastanede bir iki gün kalmak gerekebilir.1 Tampon ve koterizasyona rağmen süren ya da tekrarlayan kanamalarda, kanamayı besleyen atardamarın cerrahi olarak bağlanması veya girişimsel radyolojiyle kapatılması (embolizasyon) değerlendirilebilir.3
Kan sulandırıcı kullanan bir kişide hayatı tehdit etmeyen bir kanama varsa, kılavuz kan nakli yapılmadan ya da ilacın etkisi tersine çevrilmeden önce bu ilk basamak tedavilerin uygulanmasını önerir.3 İlacınızla ilgili her karar, ilacı başlatan hekimle birlikte verilmelidir.2
Septum eğriliği, burun kanamasının olası nedenlerinden biridir.4 Seçilmiş bazı durumlarda septum eğriliğinin düzeltilmesi (septoplasti) de tedavi seçenekleri arasında yer alır.2 Ancak septum eğriliği oldukça yaygındır ve her eğrilik kanamanın nedeni değildir; ameliyat kararı muayene bulgularına göre verilir. Bu ameliyatın kimlerde düşünüldüğünü burun eğriliği ameliyatı (septoplasti) sayfamızda, ameliyat sonrası süreci ise septoplasti sonrası iyileşme yazımızda anlattık.
Kanamaları azaltmak için günlük önlemler
Kuruluğa bağlı tekrarlayan kanamalarda burun içini nemli tutmak önemlidir. Cleveland Clinic şu önlemleri önerir:2
- her burun deliğine günde iki üç kez tuzlu su (serum fizyolojik) spreyi ya da damlası uygulamak;
- özellikle geceleri yatak odasında nemlendirici kullanmak;
- vazelin gibi bir merhemi pamuklu çubukla, burun deliğinin yalnızca girişine (yaklaşık 6 mm’den derine girmeden) sürmek;
- burnu sert sümkürmemek, burna cisim sokmamak ve sigarayı bırakmak.
Kanamayı artırabilecek ilaçlarınızı azaltmak gerekiyorsa bu karar da hekiminizle birlikte verilmelidir.2 Bu önlemlere rağmen kanamalar tekrarlıyorsa, kaynağın muayeneyle belirlenmesi gerekir.3
Sık sorulan sorular
Burun kanadığında başı geriye atmak doğru mu?
Burnu ne kadar süre sıkmak gerekir?
Burun kanaması ne zaman acildir?
Kanama 10–15 dakikalık baskıya rağmen sürüyorsa, çok yoğunsa, başa darbe sonrası başladıysa, çok kan yutup kustuysanız ya da halsizlik, baş dönmesi veya nefes güçlüğü varsa acil servise başvurun.1
Yüksek tansiyon burun kanaması yapar mı?
Yüksek tansiyonu olanlar burun kanaması açısından daha fazla risk taşıyan gruplar arasında sayılır.1 Kanama sırasında ya da sonrasında tansiyonunuz yüksek ölçülüyorsa bunu hekiminizle paylaşın.
Kan sulandırıcı kullanıyorum, ilacımı bırakmalı mıyım?
Çocuğumun burnu sık kanıyor, endişelenmeli miyim?
Burunda koterizasyon nasıl yapılır?
KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular
- Kanamam burnun ön bölümünden mi, arka bölümünden mi geliyor?
- Kanamanın kaynağını görmek için endoskopi gerekli mi?
- Kullandığım ilaçlar ya da burun spreyleri kanamayı artırıyor olabilir mi?
- Koterizasyon benim için uygun bir seçenek mi, sonrasında nelere dikkat etmeliyim?
- Septum eğriliğim kanamalarla ilişkili mi, yoksa başka bir neden mi aranmalı?
| Tekrarlayan burun kanamasının nedenini muayeneyle netleştirelim
Kaygınızı kısaca yazın; kanamanın sıklığını ve kullandığınız ilaçları belirtmeniz yeterlidir. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

