Ses teli felci tedavisi çoğu zaman ilk aşamada ameliyat anlamına gelmez; sinir kendiliğinden toparlanabildiği için uzun vadeli çözüm amaçlayan işlemler genellikle en az bir yıl ertelenir; bu sürede izlem, ses terapisi ve gerekirse geçici bir ses teli dolgusu kullanılır.1 Yaklaşık bir yıl içinde düzelmeyen felçte daha uzun etkili bir dolgu ya da iskelet (çerçeve) cerrahisi değerlendirilebilir; iskelet cerrahisinde ses teli bir implantla orta hatta yaklaştırılır.1
Tek taraflı ses teli felcinde sesin kısılması ve nefesli çıkması, yutkunurken öksürük ya da boğulma hissi sık görülen şikâyetlerdir.2 Bu yazıda felcin nedenlerini, toparlanmanın ne kadar sürebileceğini, ses terapisinin ve ses teli dolgusunun (enjeksiyon laringoplasti) yerini, daha ileri tedavileri ve hangi durumlarda beklemeden muayene olunması gerektiğini anlatıyoruz.
Kısaca
- Önce neden araştırılır: Sık nedenler arasında tiroit, boyun ya da göğüs ameliyatları vardır; bazı hastalarda neden bulunamaz.2,3
- Toparlanma için zaman tanınır: Uzun vadeli çözüm amaçlayan işlemler genellikle felcin başlangıcından itibaren en az bir yıl ertelenir.1
- Her hasta işlem gerektirmez: 633 hastalık bir çalışmada hastaların yaklaşık yarısında sesi düzeltmeye yönelik hiçbir işleme gerek kalmadı.3
- Dolgu geçici bir destektir: Ses teli dolgusu sinirin iyileşmesini beklerken şikâyetleri hafifletir; aynı çalışmada erken dolgu, daha sonra iskelet cerrahisi gereksinimini azaltmadı.3
- Yutma sorunları ciddiye alınmalıdır: Yiyecek ya da sıvının soluk borusuna kaçması (aspirasyon) seyrek de olsa ağır bir zatürreye yol açabilir.2
Ses teli felci neden olur ve nasıl değerlendirilir?
Ses teli felci, ses tellerini hareket ettiren sinirlerin zarar görmesi sonucu bir ya da iki ses telinin normal açılıp kapanamamasıdır. Çoğu zaman tek bir ses teli etkilenir; iki ses telinin birlikte tutulması seyrek ama ciddi bir durumdur.2 Olası nedenler arasında tiroit, yemek borusu, boyun ya da göğüs ameliyatları sırasında sinirin zarar görmesi, boyun ve göğüs yaralanmaları, inme, iyi ya da kötü huylu tümörler, enfeksiyonlar ve multipl skleroz ya da Parkinson hastalığı gibi nörolojik hastalıklar yer alır.2 Bir akademik merkezde izlenen 633 hastada en sık nedenler cerrahi girişimler (%48) ve nedeni bulunamayan felç (%37) olmuştur.3
Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Akademisi’nin kılavuzu, dört hafta içinde düzelmeyen ses kısıklığında ses tellerinin kamerayla incelenmesini (laringoskopi) önerir; baş, boyun ya da göğüs bölgesinde yakın zamanda ameliyat olan hastalarda bu değerlendirme daha erken yapılmalıdır.4 Muayenede hangi ses telinin etkilendiği, iki tel arasında kapanma sırasında ne kadar boşluk kaldığı ve yutmanın etkilenip etkilenmediği değerlendirilir. Belirtileri ses teli felci belirtileri yazımızda, muayenenin nasıl yapıldığını laringoskopi ile ses teli muayenesi yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Ses teli felci tedavisi seçenekleri
Tedavi; felcin ne zamandır sürdüğüne, iki ses teli arasındaki boşluğa, yutmanın etkilenip etkilenmediğine ve kişinin sesini nasıl kullandığına göre planlanır. Aşağıdaki tablo seçenekleri genel olarak özetler. Bu seçenekler birbirinin yerine geçmez; amaçları ve etki süreleri farklıdır.
| Seçenek | Ne sağlar? | Ne zaman gündeme gelir? |
|---|---|---|
| İzlem | Sinirin kendiliğinden toparlanmasına zaman tanır1 | Felcin ilk aylarında; uzun vadeli işlemler genellikle en az bir yıl ertelenir1 |
| Ses terapisi | Egzersizlerle sesi güçlendirir, yutkunurken hava yolunu korumaya yardımcı olur1 | Bekleme döneminde ve işlemlerin öncesinde ya da sonrasında; bazı hastalarda tek başına yeterlidir1 |
| Ses teli dolgusu (enjeksiyon laringoplasti) | Ses teline hacim kazandırarak iki telin birbirine yaklaşmasını sağlar1 | Çoğu zaman ilk üç ay içinde, geçici destek olarak1 |
| İskelet (çerçeve) cerrahisi, tiroplasti | Gırtlağa yerleştirilen bir implantla ses telini orta hatta doğru iter1 | Kendiliğinden düzelmeyen şikâyetlerde; uzun vadeli işlemler genellikle en az bir yıl ertelenir1 |
| Sinir yenileme (reinnervasyon) | Boyundaki başka bir siniri ses teline bağlar; etkisi aylar içinde ortaya çıkar1 | Bazı merkezlerde, seçilmiş hastalarda5 |
Ses teli felci ne zaman düzelir? İzlem ve ses terapisi
Sinir hasarı her zaman geri dönüşsüz değildir; bu nedenle ilk dönemde amaç sinirin toparlanmasına zaman tanımak ve bu sürede şikâyetleri hafifletmektir. Bazı kişiler ameliyata gerek kalmadan iyileştiği için uzun vadeli çözüm amaçlayan işlemler genellikle felcin başlangıcından itibaren en az bir yıl ertelenir.1
Nedeni bilinmeyen (idiyopatik) ses teli felci olan 55 hastanın incelendiği bir çalışmada hastaların 38’inde (%69) ses işlevi düzeldi. Dolgu yapılmayan 34 hastada düzelme ortalama 152,8 günde gerçekleşti, hastaların üçte ikisi ilk altı ay içinde toparlandı ve zaman geçtikçe düzelme olasılığı azaldı; yazarlar altı ay içinde düzelme olmazsa iskelet cerrahisinin düşünülebileceğini belirtti.6 Aynı çalışmada sesi düzelen 22 hastanın yalnızca 5’inde ses telinin hareketi geri geldi.6 Yani ses, ses telinin hareketi geri gelmeden de düzelebilir. Bu sonuçlar nedeni bilinmeyen felç için geçerlidir; ameliyat sonrası gelişen felçte seyir farklı olabilir.
Bekleme dönemi pasif bir süreç değildir. Ses terapisi, sesi güçlendirmeye yönelik egzersizler içerir ve yutkunurken hava yolunun korunmasına yardımcı olabilir; bazı hastalarda tek başına yeterli olur.1 Ses terapisinin hangi durumlarda öncelikli olduğunu ses terapisi mi, ses cerrahisi mi yazımızda ele aldık.
| Ses teli felci tanısı mı aldınız?
Kaygınızı kısaca yazın; ses değişikliğinin ne zaman başladığını ve öncesinde bir ameliyat geçirip geçirmediğinizi belirtmeniz yeterlidir. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.
Ses teli dolgusu: sinir iyileşirken geçici destek
Felçli ses teli zamanla incelir ve güçsüzleşir; bu durum iki tel arasında boşluk kalmasına yol açar.1 Ses teli dolgusunda bu tele dolgu maddesi verilerek hacim kazandırılır ve iki telin konuşma, yutma ve öksürme sırasında birbirine yaklaşması sağlanır.1 Felçte bu işlem, sinir hâlâ toparlanabilecekken çoğu zaman ilk üç ay içinde yapılır.1
Ses teli dolgusu (enjeksiyon laringoplasti) sayfamızda anlattığımız gibi işlem çoğu zaman lokal anestezide, hasta uyanıkken ve boyun derisinden yapılır; gerektiğinde genel anestezide ağızdan da uygulanabilir. Etki süresi kullanılan maddeye göre değişir: hiyalüronik asitte yaklaşık 4–6 ay, kalsiyum hidroksilapatitte 24 aydan uzun, kişinin kendi yağ dokusunda ise değişkendir. Etki azaldığında yeniden enjeksiyon ya da başka bir tedavi gerekebilir. Bu konuyu ses teli dolgusunun etkisi ne kadar sürer yazımızda ayrıca ele aldık.
Dolgu siniri iyileştirmez; ses telinin konumuna destek verir. 633 hastalık bir çalışmada erken yapılan dolgu şikâyetleri geçici olarak hafifletti, ancak daha sonra iskelet cerrahisine gerek duyulma olasılığını değiştirmedi.3 Bu nedenle dolgu, felç için her zaman tek başına bir çözüm değildir.
Bir yıl sonra düzelmezse: tiroplasti ve sinir yenileme
Ses teli dolgusu sayfamızda belirtildiği gibi, yaklaşık bir yıl içinde düzelmeyen felçte daha uzun etkili bir dolgu ya da iskelet (çerçeve) cerrahisi değerlendirilebilir. Tiroplasti (mediyalizasyon laringoplastisi) olarak da bilinen iskelet cerrahisinde gırtlağa yerleştirilen bir implant, felçli ses telini orta hatta doğru konumlandırır.1 Bazı merkezlerde, boyundaki başka bir sinirin ses teline bağlandığı sinir yenileme (reinnervasyon) ameliyatı da uygulanır; bu yöntemde sesin düzelmesi 6–9 ay kadar sürebilir.1
Bu iki yaklaşımı karşılaştıran dokuz merkezli randomize bir çalışmada 24 hasta (her grupta 12) izlendi; 12. ayda iki grupta da ses belirgin olarak düzeldi ve gruplar arasında genel olarak anlamlı fark bulunmadı; ancak sinir yenileme grubunda yaş sonuçları etkiledi.5 Çalışma küçük olduğu için yöntem seçimi kişinin durumuna göre hekimle birlikte yapılır.
İki ses telinin birlikte felçli olduğu ve tellerin birbirine yakın durduğu durumlarda sorun sesten çok solunumdur; hava akımı azalabilir ve soluk borusuna açılan bir delikle (trakeotomi) hava yolunun güvenceye alınması gerekebilir.1 Bu durumun tedavisi tek taraflı felçten farklı planlanır.
Yutma güçlüğü, aspirasyon ve beklemeden muayene gerektiren durumlar
Ses teli felcinde yiyecek, içecek ya da tükürük yutarken öksürük veya boğulma hissi olabilir.2 Ses telleri tam kapanmadığında yutulan maddeler soluk borusuna kaçabilir (aspirasyon); bu durumun ağır bir zatürreye yol açması seyrektir, ancak ciddidir ve hemen tıbbi bakım gerektirir.2 Tek taraflı ses teli hareketsizliği olan ve baryumlu yutma filmi çekilmiş 61 hastanın incelendiği bir çalışmada aspirasyon hastaların %23’ünde görüldü.7 Çalışmaya yalnızca bu tetkiki yaptırmış hastalar alındığı için oran tüm hastalara genellenemez.
Aşağıdaki durumlarda beklemeden muayene olun:
- nefes darlığı ya da gürültülü, hırıltılı solunum (bu durumda acil servise başvurun);2
- yemek, içecek ya da tükürük yutarken sık öksürük ve boğulma;2
- baş, boyun ya da göğüs ameliyatından sonra başlayan ses kısıklığı;4
- dört haftadan uzun süren ve nedeni açıklanamayan ses kısıklığı.4
Ameliyat sırasında solunum tüpüne bağlı ses kısıklığının diğer nedenlerini entübasyon sonrası ses kısıklığı yazımızda anlattık.
Sık sorulan sorular
Ses teli felci tedavisi her zaman ameliyat gerektirir mi?
Ses teli felci ne zaman düzelir?
Ses teli dolgusu felci tedavi eder mi?
Dolgu siniri iyileştirmez; ses telinin kapanmasına destek olarak şikâyetleri geçici olarak hafifletir.3 Etkisi azaldığında yeniden enjeksiyon ya da başka bir tedavi gerekebilir.
Ses teli dolgusunun etkisi ne kadar sürer?
Kullanılan maddeye bağlıdır: hiyalüronik asitte yaklaşık 4–6 ay, kalsiyum hidroksilapatitte 24 aydan uzun sürer; kişinin kendi yağ dokusunda süre değişkendir.
Ses terapisi ses teli felcinde işe yarar mı?
Ses terapisi sesi güçlendiren egzersizler içerir ve yutkunurken hava yolunu korumaya yardımcı olabilir; bazı hastalarda tek başına yeterlidir.1
Tiroplasti nedir?
Tiroplasti, gırtlağa yerleştirilen bir implantla felçli ses telinin orta hatta doğru konumlandırıldığı bir iskelet (çerçeve) ameliyatıdır.1 Uzun vadeli işlemler genellikle ertelendiği için çoğu zaman yaklaşık bir yıl düzelme olmadığında gündeme gelir.
Yutkunurken öksürüyorum; bu ses teli felciyle ilgili olabilir mi?
Olabilir; ses teli felcinde yutarken öksürük ya da boğulma hissi görülebilir.2 Bu şikâyet aspirasyon açısından değerlendirilmelidir; beklemeden muayene olun.
Tiroit ameliyatından sonra sesim kısıldı; ne zaman muayene olmalıyım?
Baş, boyun ya da göğüs ameliyatından sonra başlayan ses kısıklığında ses tellerinin beklemeden, erken dönemde değerlendirilmesi önerilir.4
KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular
- Felcin nedeni belli mi, başka bir tetkik gerekiyor mu?
- Ses tellerim arasında ne kadar boşluk var ve yutmam etkileniyor mu?
- Bekleme döneminde ses terapisi almalı mıyım?
- Geçici bir ses teli dolgusu benim için uygun mu, etkisi ne kadar sürer?
- Bir yıl içinde düzelme olmazsa hangi seçenekler var?
| Sesinizdeki değişikliği muayeneyle netleştirelim
Kaygınızı kısaca yazın; ses değişikliğinin ne zaman başladığını ve yutarken öksürük olup olmadığını belirtin. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Mayo Clinic. Vocal cord paralysis: Diagnosis and treatment.
- Mayo Clinic. Vocal cord paralysis: Symptoms and causes.
- Francis DO, ve ark. Effect of injection augmentation on need for framework surgery in unilateral vocal fold paralysis. Laryngoscope. 2016;126(1):128-134.
- Stachler RJ, ve ark. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2018;158(1_suppl):S1-S42.
- Paniello RC, ve ark. Medialization versus reinnervation for unilateral vocal fold paralysis: a multicenter randomized clinical trial. Laryngoscope. 2011;121(10):2172-2179.
- Husain S, ve ark. Time course of recovery of idiopathic vocal fold paralysis. Laryngoscope. 2018;128(1):148-152.
- Stevens M, ve ark. Physiology of Dysphagia in Those with Unilateral Vocal Fold Immobility. Dysphagia. 2022;37(2):356-364.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

