Ses teli granülomu, gırtlağın arka kısmında, ses tellerinin birleştiği bölgede gelişen, kanser olmayan iltihaplı bir dokudur ve tek bir nedenden çok, birkaç tahriş edici etkenin bir arada bulunmasına bağlı olabilir.1,2 Başlıca nedenler ameliyat ya da yoğun bakım sırasında takılan solunum tüpünün (entübasyon) yarattığı hasar, mide içeriğinin gırtlağa kadar geri kaçması (laringofaringeal reflü) ve ses tellerinin arka kısmını zorlayan bastırılmış, yüksek ve kalın tonlu ses kullanımıdır.1,2
Granülom alındıktan sonra sık tekrarladığı için tedavi genellikle ameliyatla değil, onu besleyen nedenlerin kontrol altına alınmasıyla başlar.1 Bu yazıda granülomun neden oluştuğunu, muayenede nelere bakıldığını, ilk basamak tedavinin neden ameliyat olmadığını ve tekrarlama olasılığını azaltmak için nelerin önemli olduğunu anlatıyoruz.
Kısaca
- Birden fazla neden olabilir: Entübasyon, reflü ve ses tellerinin arka kısmında tekrarlayan zorlayıcı temas sık görülen nedenlerdir ve çoğu zaman birlikte bulunur.2
- İlk basamak nedene yöneliktir: Reflü tedavisi, yaşam düzeni değişiklikleri ve ses terapisi tedavinin temelini oluşturur.3,4
- Ameliyat sonrası tekrar daha sıktır: 19 çalışmayı ve 1.069 hastayı birleştiren bir analizde tekrarlama riski ameliyatla tedavide %29, ameliyatsız tedavide %16 bulundu.5
- Entübasyon sonrası ses kısıklığı beklemeden değerlendirilir: Yakın zamanda solunum tüpü takılmış olması, gırtlağın daha erken muayene edilmesini gerektiren durumlar arasında sayılır.6
- İyileşme zaman alır: Granülomun tamamen gerilemesi aylar, bazen bir iki yıl sürebilir.1
Ses teli granülomu nedir?
Granülom, ses tellerinin arka ucunda, ses telinin tutunduğu küçük kıkırdağın (aritenoid kıkırdak) üzerinde gelişen, çoğu zaman soluk, bazen kırmızı renkli bir kitledir. Bu bölge, ses telleri kapandığında iki tarafın birbirine temas ettiği noktadır; doku bu noktada tekrarlayan tahrişe ya da hasara iltihapla yanıt verir.2 Temas granülomu ya da temas ülseri adlarıyla da anılır ve bir ya da iki tarafta görülebilir.1
Granülom iyi huylu bir dokudur, yani kanser değildir.1 Yine de görünüşü başka lezyonlarla karışabileceği için tanı, ses tellerinin kamerayla görüntülendiği muayeneyle konur. Genel tedavi yaklaşımını ses teli granülomu sayfamızda özetledik.
Granülom neden olur?
Granülomun gelişmesinde rol oynayan etkenler birbirini güçlendirebilir. Örneğin ameliyat sırasında solunum tüpüyle hafif bir hasar oluşan bir bölge, reflü ve sık boğaz temizleme nedeniyle iyileşemeyebilir. Bu nedenle muayenede tek bir neden aramak yerine, kişide hangi etkenlerin bir arada bulunduğu değerlendirilir.2 Aşağıdaki tablo başlıca nedenleri ve tedavide bunlara nasıl yaklaşıldığını özetler.
| Neden | Nasıl katkıda bulunur? | Tedavide ne yapılır? |
|---|---|---|
| Entübasyon (solunum tüpü) | Ameliyat ya da uzun süreli solunum desteği sırasında tüp, ses tellerinin arka kısmında hasar oluşturabilir1,2 | Tüp çıkarıldıktan sonra çoğu zaman izlem ve reflü açısından değerlendirme; yakın zamanda entübasyon sonrası gelişen ses kısıklığında erken muayene3,6 |
| Laringofaringeal reflü | Gırtlağa ulaşan mide içeriği arka bölgeyi tahriş eder ve yara oluşma riskini artırır1 | Asit azaltıcı ilaçlar ve reflüye karşı yaşam düzeni önlemleri3,4 |
| Zorlamalı ses kullanımı | Bastırılmış, yüksek ve kalın tonlu ses, arka bölgede tekrarlayan sert temasa yol açar1,2 | Ses terapisiyle ses üretim biçiminin değiştirilmesi3 |
| Sık boğaz temizleme ve öksürük | Zaten tahriş olmuş bölgedeki tahrişi artırır1 | Boğaz temizleme ve öksürüğün azaltılması1 |
Reflünün sese etkilerini reflü ses kısıklığı yapar mı yazımızda, boğaz temizleme alışkanlığını ise sürekli boğaz temizleme ve ses yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Belirtiler ve muayene
Küçük granülomlar çoğu zaman ses tellerinin titreşimini etkilemez; bu nedenle sesin belirgin olarak değişmemesi granülom olmadığı anlamına gelmez. Hastalar daha çok boğazda ağrı ya da tahriş, boğazda bir şey takılı kalmış hissi ve ses yorgunluğu tarif eder.1 Granülom büyüdükçe ses kısıklığı ortaya çıkabilir.
Tanı laringoskopiyle (ses tellerinin ince bir kamerayla görüntülenmesi) konur.1 Muayenede granülomun yeri ve boyutu, reflü bulguları ve ses tellerinin hareketi birlikte değerlendirilir. Ses kısıklığıyla ilgili klinik kılavuz, dört hafta içinde düzelmeyen ses kısıklığında laringoskopi yapılmasını önerir; yakın zamanda geçirilmiş baş, boyun ya da göğüs ameliyatı ve yakın zamanda yapılmış entübasyon ise dört hafta beklemeden değerlendirmeyi gerektiren durumlar arasında sayılır.6 Aynı kılavuz, gırtlak görülmeden yalnızca belirtilere dayanarak reflü ilacı başlanmamasını da önerir.6 Muayenenin nasıl yapıldığını laringoskopi ile ses teli muayenesi yazımızda anlattık.
Neden ilk tedavi ameliyat değildir?
Granülom, kendisini oluşturan tahriş sürdüğü sürece yeniden gelişme eğilimindedir. Bu nedenle ameliyat genellikle ilk seçenek olarak önerilmez; ameliyatla alınan granülomlar çoğu zaman, bazen daha büyük olarak, yeniden oluşur.1 Granülom tedavisine ilişkin bir sistematik derleme de reflü tedavisini temel yaklaşım olarak tanımlamış; reflü tedavisi yaşam düzeni değişiklikleri ve ses terapisiyle birleştirildiğinde tekrarlama oranının en düşük düzeyde olduğunu bildirmiştir.4
İlk basamak tedavi genellikle şu adımları içerir:
- Reflü tedavisi: Asit azaltıcı ilaçlar (proton pompası inhibitörleri) reflüye karşı yaşam düzeni önlemleriyle birlikte kullanılır.3
- Ses terapisi: Ses terapisti, gırtlak kaslarının aşırı sıkılmasını azaltmayı ve doğru nefes desteğiyle konuşmayı öğretir; amaç ses tellerinin arka kısmına binen basıncı azaltmaktır.1,3
- Boğaz temizleme ve öksürüğün azaltılması: Bu alışkanlıkların azaltılması bölgedeki tahrişi azaltır.1 Boğaz temizleme isteği geldiğinde bir yudum su içmek ya da yutkunmak gibi yöntemler bu konuda yardımcı olabilir.
Bu tedaviyle düzelme genellikle dört ila altı hafta içinde fark edilir; ancak granülomun tamamen gerilemesi birkaç ay sürebilir. Altı ila sekiz haftalık tedaviye yanıt alınamazsa tanının yeniden değerlendirilmesi önerilir; hastaların yaklaşık %15–20’si ilk tedaviye yanıt vermez.3 İlk adımlar yeterli olmazsa ya da granülom yaşam kalitesini belirgin olarak etkiliyorsa, kortizon tedavisi ya da muayenehane koşullarında yapılan bir işlem düşünülebilir.1 Ses tellerinin zorlayıcı temasına bağlı granülomlarda bazı merkezlerde ses teli kasına botulinum toksini enjeksiyonu da kullanılır; enjeksiyon kasın hareketini geçici olarak kısıtlar, etkisi yaklaşık üç ila beş ay sürdüğü için tekrarlanması gerekebilir.3 Ses terapisi ile cerrahinin hangi durumlarda öne çıktığını ses terapisi mi, ses cerrahisi mi yazımızda karşılaştırdık.
| Boğazınızdaki tahriş geçmiyor mu?
Kaygınızı kısaca yazın: şikâyetinizin ne zamandır sürdüğünü ve yakın zamanda ameliyat olup olmadığınızı belirtmeniz yeterlidir. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.
Ameliyat hangi durumlarda düşünülür?
Sistematik derlemede cerrahi; tıbbi tedavinin başarısız olduğu, granülomun solunum yolunu daralttığı ya da tanıdan emin olunamadığı durumlara ayrılmıştır.4 Bu ameliyatta amaç granülomu sesi koruyarak almaktır ve alınan doku patoloji incelemesine gönderilir.3
Ameliyat, nedenleri tedavi etmenin yerine geçmez. Yukarıda değinilen analizde, az belirti veren granülomların ameliyatsız tedaviye iyi yanıt verdiği; daha büyük ve belirti veren granülomlarda ise cerrahi çıkarmanın ardından tıbbi tedaviyle devam edilmesinin tercih edilebileceği belirtilmiştir.5 Yani ameliyat sonrasında da reflü tedavisi, ses terapisi ve boğaz temizlemenin azaltılması sürdürülür.
Granülom neden tekrarlar?
Granülomun yeniden oluşmasının başlıca nedeni, onu oluşturan etkenlerin sürmesidir; altta yatan nedenler tedavi edilmezse granülom tekrar gelişir.3 Gereğinden geniş yapılan bir cerrahi de ses tellerine ya da aritenoid kıkırdağa zarar vererek tekrarlama riskini artırabilir.3 Ameliyatlı ve ameliyatsız tedaviyi karşılaştıran ve 19 çalışmadaki 1.069 hastanın verisini içeren analizde mutlak tekrarlama riski ameliyatla tedavide %29, ameliyatsız tedavide %16 olarak hesaplandı.5
Tekrarlama olasılığını azaltmak için önerilenler genellikle şunlardır:
- reflü tedavisini hekiminizin önerdiği şekilde ve sürede uygulamak;4
- ses terapisinde öğrenilen ses kullanımını günlük konuşmaya taşımak;3
- boğaz temizleme ve öksürüğü azaltmak;1
- kontrol muayenelerinde granülomun boyutunu önceki görüntülerle karşılaştırmak.
Tedavi süreci uzun olabileceği için sabırlı olmak önemlidir. Granülomun gerilemesi aylar, bazen bir iki yıl sürebilir.1 Bu süre içinde ses kısıklığı artarsa, nefes almada güçlük ya da yutma güçlüğü ortaya çıkarsa kontrol tarihini beklemeden muayene olunmalıdır. Ses kısıklığında ne zaman hekime başvurulması gerektiğini ses kısıklığı ne zaman ciddiye alınmalı yazımızda özetledik.
Sık sorulan sorular
Ses teli granülomu kanser midir?
Granülom neden oluşur?
En sık nedenler solunum tüpünün yarattığı hasar, gırtlağa ulaşan reflü ve ses tellerinin arka kısmını zorlayan ses kullanımıdır; çoğu zaman birden fazla neden birlikte bulunur.2
Granülom neden doğrudan ameliyatla alınmıyor?
Reflü ilacı granülomu geçirir mi?
Granülomun geçmesi ne kadar sürer?
Ameliyattan sonra sesim kısıldı, granülom olabilir mi?
Ameliyat olursam granülom tekrar eder mi?
Tekrarlama olasılığı vardır; bir analizde mutlak tekrarlama riski ameliyatla tedavide %29, ameliyatsız tedavide %16 bulundu.5 Bu nedenle ameliyattan sonra da nedenlere yönelik tedavi sürdürülür.
Granülom sesimi uzun süre etkiler mi?
Küçük granülomlar çoğu zaman sesi etkilemez.1 Sesinizin nasıl etkileneceği granülomun boyutuna ve tedaviye yanıtına bağlıdır; bunu muayene ve kontroller gösterir.
KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular
- Bende granülomun oluşmasına hangi nedenler katkıda bulunuyor olabilir?
- Reflü tedavisine ne kadar süre devam etmem gerekiyor?
- Ses terapisi bana yarar sağlar mı, kaç seans önerirsiniz?
- Kontrol muayenesini ne zaman yapmalıyız ve hangi bulgu tedavinin değişmesini gerektirir?
- Hangi durumda ameliyat seçeneğini konuşmamız gerekir?
| Granülomun nedenlerini muayeneyle netleştirelim
Kaygınızı kısaca yazın; daha önce muayene olduysanız tarihini belirtin. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- ColumbiaDoctors, Department of Otolaryngology – Head and Neck Surgery. Granuloma.
- The Voice Foundation. Vocal Fold Granuloma.
- The Voice Foundation. Treatment of Vocal Fold Granuloma.
- Karkos PD, ve ark. Vocal Process Granulomas: A Systematic Review of Treatment. Ann Otol Rhinol Laryngol. 2014;123(5):314-320.
- Tsai SW, ve ark. Operative and Conservative Management of Laryngeal Contact Granuloma: A Network Analysis and Systematic Review. J Voice. 2021;35(2):300-306.
- Stachler RJ, ve ark. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2018;158(1_suppl):S1-S42.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

