For international patients · English website →

Çocuklarda Seröz Otit: Orta Kulakta Sıvı, İşitme ve Tedavi Seçenekleri

Çocuklar · Seröz otit (orta kulakta sıvı)

Çocuklarda seröz otit, kulak zarının arkasındaki orta kulak boşluğunda iltihap belirtisi olmadan sıvı birikmesidir; NHS’ye göre çoğu zaman 3 ay içinde kendiliğinden düzelir.1 Bu nedenle ilk adım çoğu çocukta ilaç değil, işitmeyi izleyerek beklemektir: Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisi (AAO-HNS) kılavuzu, risk grubunda olmayan çocuklarda 3 aylık bir bekleyip izleme dönemi önerir.2 Sıvı 3 aydan uzun sürerse yaşa uygun işitme testi yapılır; işitme cihazı, ventilasyon tüpü (kulak zarına yerleştirilen küçük tüp) ve bazı çocuklarda geniz eti ameliyatı ancak muayene ve test sonuçlarına göre konuşulur.2,3

Seröz otit çoğunlukla ağrı yapmadığı için fark edilmesi gecikebilir; ilk işareti bazen öğretmenin “sınıfta dinlemiyor” demesidir. Bu yazıda evde ve okulda nelere dikkat edebileceğinizi, bekleme döneminde çocuğunuzun işitmesini nasıl destekleyebileceğinizi, kılavuzların hangi ilaçları önermediğini ve tedavi seçeneklerinin hangi bilgilere göre tartışıldığını anlatıyoruz. Çocuklarda sık görülen diğer kulak, burun ve boğaz sorunlarının genel çerçevesi için çocuklarda KBB muayenesi ve tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Kısaca

  • Çoğu zaman kendiliğinden düzelir: Seröz otit sıklıkla 3 ay içinde geriler; bu süre izlemle geçirilir.1,2
  • Belirtisi çoğu zaman sessizdir: İşitme güçlüğü, konuşma ve dil gelişiminde gecikme, kulakta rahatsızlık ve çınlama görülebilir.3
  • İlaç tedavisi önerilmez: Antibiyotik, kortizon, antihistaminik ve burun açıcılar seröz otit tedavisinde kılavuzlarca önerilmez.3,2
  • 3 ayı geçerse işitme testi: İşitme sonucu ve çocuğun günlük yaşamı, tüp ya da işitme cihazı gibi seçeneklerin konuşulup konuşulmayacağını belirler.2,4
  • Geniz eti kararı ayrıdır: NICE tüp takılırken geniz eti alınmasını değerlendirmeyi önerir; AAO-HNS ise 4 yaş altında ayrı bir neden yoksa yalnızca seröz otit için geniz eti alınmamasını önerir.3,2

Çocuklarda seröz otit belirtileri: evde ve okulda neler fark edilir?

NICE kılavuzu seröz otitin başlıca belirtilerini işitme güçlüğü, konuşma ve dil gelişiminde gecikme, kulakta rahatsızlık hissi ve çınlama olarak sıralar.3 Orta kulaktaki sıvı ses titreşimlerinin iç kulağa iletilmesini zorlaştırır; bu yüzden çocuk sesleri boğuk ya da uzaktan geliyormuş gibi duyar. İşitme kaybı geçicidir ve iki kulağı birden etkileyebilir.1

Ailelerin fark ettiği değişiklikler çoğu zaman davranışa yansır. Çocuğunuz adı seslenildiğinde geç dönebilir, gürültülü ortamlarda konuşmayı izlemekte zorlanabilir ya da günün sonunda daha yorgun ve huzursuz görünebilir. Okulda öğretmen dikkat dağınıklığından söz edebilir. Küçük çocuklarda ise yeni kelimelerin beklenenden yavaş gelmesi ilk ipucu olabilir. Bu belirtiler tek başına seröz otit tanısı koydurmaz; ancak bir işitme sorunu olabileceğini düşündürür ve muayeneyi gerektirir.1,3

Seröz otit, çocuklarda işitme azlığının en sık nedenidir. Birçok çocukta bir soğuk algınlığının ardından hızla düzelir; az sayıda çocukta ise aylarca, hatta yıllarca sürebilir.5 Down sendromu ya da yarık damak gibi kafa-yüz yapısını etkileyen farklılıkları olan çocuklarda seröz otit daha sık beklenir ve daha dikkatli izlenir.3 Evde sigara dumanına maruz kalmak durumu kötüleştiren etkenlerden biri olarak belirtilir.5

Seröz otit ne zaman geçer? Bekleyip izleme dönemi

Bekleyip izlemek “hiçbir şey yapmamak” anlamına gelmez. AAO-HNS kılavuzu, risk grubunda olmayan çocuklarda sıvının başladığı tarihten (bu bilinmiyorsa tanı tarihinden) itibaren 3 ay izlem önerir.2 NICE, iki kulakta işitme kaybıyla seyreden seröz otitte işitmenin 3 ay sonra yeniden değerlendirilmesini önerir; tek kulakta ise 3 ay sonra yeniden değerlendirmenin düşünülebileceğini belirtir.3 Sıvı uzun sürdüğünde AAO-HNS, sıvı kaybolana, belirgin işitme kaybı saptanana ya da kulak zarında yapısal bir değişiklikten şüphelenilene kadar 3–6 ayda bir kontrolü önerir.2

Bu dönemde çocuğunuzun işitmesini desteklemek için NICE’ın önerdiği bazı basit yöntemler vardır:3

  • çocuğunuzla konuşurken ona yakın durun ve yüzünü görebileceği şekilde konuşun;
  • konuşma sırasında televizyon ya da müzik gibi arka plan seslerini azaltın;
  • anlatırken resim ve hareket gibi görsel destekler kullanın;
  • öğretmene çocuğunuzda seröz otit olduğunu bildirin.

Otoinflasyon (burunla özel bir balonu şişirerek orta kulağın havalanmasına yardım etme) izlem sırasında düşünülebilecek bir yöntemdir; NICE, çocuk uygulamaya katılabiliyorsa bu yöntemin değerlendirilebileceğini belirtir.3 NHS, bu yöntemin genellikle 3 yaş altındaki çocuklara önerilmediğini ekler.1

İşitme testi ve timpanometri ne gösterir?

Seröz otit şüphesinde NICE, kulak muayenesiyle birlikte işitme testi ve timpanometri (kulak zarının hareketliliğini ölçen kısa bir test) yapılmasını önerir; testler çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun seçilir.3 AAO-HNS, sıvı 3 ay ya da daha uzun sürdüğünde ya da çocuk risk grubundaysa sürenin beklenmeden yaşa uygun işitme testi yapılmasını önerir.2

Timpanometride düz bir eğri (tip B), orta kulakta sıvı olduğunu düşündürür; AAO-HNS, risk grubundaki çocuklarda tüp kararı tartışılırken bu bulguyu sıvının sürme olasılığının bir göstergesi olarak kullanır.4 NICE kılavuzunda işitme kaybı, bir ya da iki kulakta seslerin 20 desibelin üzerine çıkmadan duyulamaması olarak tanımlanır.3 Test sonucunu tek başına değil, çocuğun konuşma gelişimi, okul durumu ve günlük yaşamıyla birlikte yorumlamak gerekir.

| Çocuğunuzun işitmesinden emin değil misiniz?

Kaygınızı kısaca yazın: çocuğunuzun yaşını, belirtilerin ne zamandır sürdüğünü ve öğretmenin bir gözlemi olup olmadığını belirtmeniz yeterlidir. Belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.

Seröz otitte hangi tedaviler önerilmiyor?

Ailelerin en sık sorusu, sıvıyı kurutacak bir ilaç olup olmadığıdır. Hem İngiliz NICE hem de Amerikan AAO-HNS kılavuzu bu konuda açıktır: seröz otit tedavisinde antibiyotik, ağızdan ya da burundan kortizon, antihistaminik ve burun açıcı ilaçlar önerilmez.3,2 NICE buna mide asidini azaltan ilaçları, reflü ilaçlarını, balgam söktürücüleri ve lökotrien reseptör antagonistlerini de ekler.3 Homeopati, kraniyal osteopati, akupunktur, probiyotikler dahil diyet değişiklikleri ve masaj da NICE’a göre seröz otit tedavisinde kullanılmamalıdır.3

Antibiyotik yalnızca seröz otitin üzerine bir kulak enfeksiyonu eklendiğinde gündeme gelir.1 Ağrı, ateş ve kulak akıntısıyla seyreden akut kulak iltihabı farklı bir durumdur; bu konuyu çocuklarda orta kulak iltihabı yazımızda ayrıca anlattık.

İki kılavuz birçok noktada aynı yönde olsa da bazı ayrıntılarda farklılaşır. Aşağıdaki tablo bu noktaları özetler:

KonuNICE (İngiltere, 2023)AAO-HNS (ABD, 2016 ve 2022)
İzlemİki kulakta işitme kaybında işitmenin 3 ay sonra yeniden değerlendirilmesi3Risk grubunda olmayan çocukta 3 ay bekleyip izleme2
İlaçlarAntibiyotik, kortizon, antihistaminik, burun açıcı ve reflü ilaçları önerilmez3Antibiyotik, kortizon, antihistaminik ve burun açıcılar önerilmez2
İşitme desteğiİşitme cihazı ya da kemik yolu cihazı düşünülebilir3Tüp kararı öncesinde işitme değerlendirmesi önerilir4
Ventilasyon tüpüSeröz otite bağlı işitme kaybında düşünülebilir; karar aileyle birlikte verilir33 ay ya da daha uzun süren iki taraflı sıvı ve belgelenmiş işitme güçlüğünde sunulması önerilir4
Geniz etiDamakta bir sorun yoksa tüple birlikte değerlendirilebilir34 yaş altında ayrı bir neden yoksa yapılmaz; 4 yaş ve üstünde tüp, geniz eti ya da ikisi birden seçenektir2
Tüp sonrası suİlk 2 hafta kulağın kuru tutulması3Rutin olarak su önlemleri önerilmez4

Kulak tüpü, işitme cihazı ya da geniz eti ameliyatı ne zaman konuşulur?

Sıvı aylarca sürüyor ve işitmeyi etkiliyorsa seçenekler konuşulur. AAO-HNS 2022 kılavuzu, 3 ay ya da daha uzun süren iki taraflı seröz otiti ve belgelenmiş işitme güçlüğü olan çocuklara iki kulağa ventilasyon tüpü önerilmesini, buna karşılık 3 aydan kısa süren tek bir seröz otit atağında tüp takılmamasını önerir.4 Aynı kılavuz, denge sorunu, okulda zorlanma, davranış sorunları ya da kulakta rahatsızlık gibi sıvıya bağlı olduğu düşünülen belirtilerde de tüpün bir seçenek olabileceğini belirtir.4

NHS’ye göre ventilasyon tüpü, kulak iyileştikçe genellikle 6–12 ay içinde kendiliğinden düşer.1 NICE, tüp konuşulurken kulak zarında delik kalması, zarın bir bölümünde incelme, zarda sertleşme (timpanoskleroz) ve enfeksiyon gibi risklerin aileyle paylaşılmasını ve kararın birlikte verilmesini önerir.3 İşitme cihazı ise ameliyat gerektirmeyen, geçici olarak kullanılan bir seçenektir; NICE seröz otite bağlı işitme kaybında hava yolu işitme cihazları ya da kemik yolu cihazlarının değerlendirilebileceğini belirtir.3

Geniz eti konusunda kılavuzların yaklaşımı farklıdır. NICE, tüp takılacak çocuklarda damakla ilgili bir sorun yoksa geniz etinin de alınmasının değerlendirilmesini önerir ve kanama ile konuşma sırasında burundan hava kaçması (velofaringeal yetmezlik) riskinin konuşulmasını ister.3 AAO-HNS ise 4 yaşından küçük çocuklarda burun tıkanıklığı ya da kronik geniz eti iltihabı gibi ayrı bir neden yoksa geniz eti ameliyatı yapılmamasını, 4 yaş ve üzerindeki çocuklarda tüp, geniz eti ameliyatı ya da ikisinin birlikte seçenek olabileceğini belirtir.2 Geniz etinin burun ve uyku üzerindeki etkilerini çocuklarda geniz eti büyümesi yazımızda, ameliyat kararının genel ölçütlerini bademcik ve geniz eti ameliyatı sayfamızda anlattık. Hangi seçeneğin çocuğunuza uygun olduğu muayene ve işitme testi sonrasında, aileyle birlikte değerlendirilir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda planlı bir KBB muayenesi uygundur:

  • çocuğunuzun işittiğinden emin değilseniz ya da öğretmeni dinleme güçlüğünden söz ediyorsa;1
  • konuşma ve dil gelişimi yaşıtlarının gerisinde görünüyorsa;3
  • işitme belirtileri 3 aydan uzun sürüyorsa;2
  • çocuğunuzda Down sendromu ya da yarık damak varsa.3

Beklemeden aynı gün başvurun: Çocuğunuzun genel durumu bozulduysa, kulak çevresinde şişlik varsa, kulaktan sıvı geliyorsa, yeni başlayan bir işitme kaybı, kusma ya da baş dönmesi olduysa ve 1 yaşından küçük bebekte iki kulakta birden ağrı varsa.6 Bu belirtiler seröz otitten çok akut bir enfeksiyonu ya da onun bir komplikasyonunu düşündürür. Ağızdan nefes alma ve horlamayla birlikte süren burun tıkanıklığı varsa çocuklarda ağız solunumu yazımız da size yol gösterebilir.

Sık sorulan sorular

Çocuklarda seröz otit ilaçla geçer mi?

Kılavuzlar ilaç tedavisini önermez: NICE ve AAO-HNS seröz otitte antibiyotik, kortizon, antihistaminik ve burun açıcı ilaçları önermez.3,2 Seröz otit çoğu zaman kendiliğinden düzelir.1

Seröz otit ne kadar sürede geçer?

Çoğu zaman 3 ay içinde kendiliğinden düzelir.1 Daha uzun sürerse işitme testi yapılır ve kontroller 3–6 ayda bir sürdürülür.2

Seröz otit konuşma gecikmesine neden olur mu?

Uzun süren seröz otit konuşma gelişimini ve okul başarısını etkileyebilir.1 Bu nedenle konuşmada gecikme fark ederseniz işitme değerlendirmesi yaptırmanız uygundur.3

Seröz otitte kulak ağrır mı?

Çoğu zaman belirgin ağrı olmaz; ancak kulakta rahatsızlık ya da ağrı, çınlama ve denge sorunları görülebilir.1 Şiddetli ağrı ve ateş daha çok akut kulak iltihabını düşündürür.6

Kulağa tüp takılırsa yüzmek yasak mı?

Kılavuzlar farklı önerir: NICE ilk 2 hafta kulağın kuru tutulmasını önerirken AAO-HNS rutin su önlemlerini gerekli görmez.3,4 Çocuğunuz için geçerli öneriyi hekiminiz size bildirir.

Tüp mü, işitme cihazı mı?

Her ikisi de seröz otite bağlı işitme kaybında düşünülebilecek seçeneklerdir.3 Seçim; işitme testi, sıvının ne kadar sürdüğü ve ailenin tercihi birlikte değerlendirilerek yapılır.

Seröz otit için geniz eti mutlaka alınmalı mı?

Hayır. AAO-HNS, 4 yaş altında ayrı bir neden yoksa yalnızca seröz otit için geniz eti alınmamasını önerir; NICE ise tüp takılacak çocuklarda bunun değerlendirilebileceğini belirtir.2,3

Sigara dumanı seröz otiti etkiler mi?

Pasif içicilik durumu kötüleştiren etkenler arasında sayılır ve ortadan kaldırılması önerilir.5

KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular

  • Çocuğumun kulağındaki sıvı tek kulakta mı, iki kulakta mı ve işitmesini ne kadar etkiliyor?
  • İşitme testini ne zaman tekrarlamalıyız?
  • Bekleme döneminde evde ve okulda neler yapabiliriz?
  • Tüp, işitme cihazı ya da geniz eti ameliyatı çocuğum için gündeme gelirse beklenen fayda ve riskler nelerdir?
  • Hangi belirtilerde kontrol tarihini beklemeden başvurmalıyız?

| İşitme şikâyetini muayene ve testle netleştirelim

Muayenehanemizde çocuk hastalar muayene edilir. Kaygınızı kısaca yazın; belirtilerin ne zamandır sürdüğünü ve daha önce işitme testi yapılıp yapılmadığını belirtin. Belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. NHS. Glue ear.
  2. Rosenfeld RM, ve ark. Clinical Practice Guideline: Otitis Media with Effusion (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2016;154(1 Suppl):S1–S41.
  3. NICE. Otitis media with effusion in under 12s (NG233). 2023.
  4. Rosenfeld RM, ve ark. Clinical Practice Guideline: Tympanostomy Tubes in Children (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2022;166(1_suppl):S1–S55.
  5. East Kent Hospitals University NHS Foundation Trust, Ear Nose and Throat (ENT) Department. Glue ear, grommets, and adenoids.
  6. NHS. Ear infections.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

Tüm KBB yazılarına dön

Site içeriği son güncelleme: · Site sorumlusu iletişim: ask@esinozlematmis.com