For international patients · English website →

Çocuklarda Orta Kulak İltihabı: Belirtiler, Antibiyotik Kararı ve Acil Belirtiler

Çocuklar · Akut orta kulak iltihabı

Çocuklarda orta kulak iltihabı (akut otitis media) çoğunlukla soğuk algınlığı ya da grip gibi bir virüs enfeksiyonunun ardından gelişir ve çoğu zaman 3 gün içinde kendiliğinden düzelir; belirtiler bazen bir haftaya kadar sürebilir.1,2 Bu yüzden tedavide ilk adım ağrıyı dindirmektir. Antibiyotik her çocukta hemen gerekmez: Kılavuzlar çocuğun yaşına, iltihabın tek ya da iki kulakta olmasına, belirtilerin şiddetine ve kulak akıntısı olup olmadığına göre hemen başlamayı ya da yakın takiple beklemeyi önerir.2,3

Ailelerin bilmesi gereken bir diğer konu, nadir de olsa beklemeden değerlendirme gerektiren belirtilerdir: kulak arkasında şişlik, yüzde kuvvetsizlik ya da ense sertliği gibi. Bu yazıda belirtilerin yaşa göre nasıl değiştiğini, antibiyotik kararının nasıl verildiğini, acil belirtileri, sık tekrarlayan iltihaplarda KBB değerlendirmesini ve kanıtı olan korunma yollarını anlatıyoruz. Çocuklarda sık görülen diğer KBB sorunları için çocuklarda KBB muayenesi ve tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Kısaca

  • Çoğu zaman kendiliğinden düzelir: Belirtiler genellikle yaklaşık 3 gün sürer, bazen bir haftaya uzar.2
  • Önce ağrı tedavisi: Antibiyotik verilsin ya da verilmesin, ağrının dindirilmesi önerilir.3,2
  • Antibiyotik kararı kişiye göre verilir: Bir Cochrane derlemesinde antibiyotikler ilk 24 saatte ağrıyı azaltmadı; antibiyotikle tedavi edilen her 14 çocuktan birinde, almayanlara göre fazladan kusma, ishal ya da döküntü gibi bir yan etki görüldü.4
  • Acil belirtiler ayrıdır: Kulak arkasında şişlik, yüzde kuvvetsizlik, ense sertliği ya da genel durumun bozulması beklemeden değerlendirme gerektirir.5,6,7
  • Sık tekrarlıyorsa KBB değerlendirmesi: 6 ayda 3 ya da 1 yılda 4 atak, tekrarlayan orta kulak iltihabı olarak tanımlanır.3

Çocuklarda orta kulak iltihabı belirtileri yaşa göre nasıl değişir?

Konuşabilen çocuklar genellikle kulak ağrısından yakınır. Bu yaşlarda ateş, işitmede azalma, kulakta dolgunluk ya da basınç hissi ve kulaktan akıntı da görülebilir.1 Belirtiler çoğu zaman hızlı başlar.

Bebekler ve henüz konuşamayan küçük çocuklar ise ağrıyı davranışlarıyla gösterir. Kulağını ovuşturabilir ya da çekiştirebilir, bazı seslere tepki vermeyebilir, huzursuz ve mızmız olabilir, beslenmek istemeyebilir ya da dengesini sık kaybedebilir.1 Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz; kesin tanı için kulak zarının görülmesi gerekir. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) kılavuzuna göre tanı esas olarak kulak zarının dışa doğru şişkin görünmesine ya da dış kulak yolu iltihabına bağlı olmayan, yeni başlamış bir kulak akıntısına dayanır; orta kulakta sıvı yoksa orta kulak iltihabı tanısı konmaz.3

Ağrı ve ateş olmadan orta kulakta sıvı birikmesi ise seröz otit olarak adlandırılır ve farklı bir izlem gerektirir; ayrıntıları çocuklarda seröz otit yazımızda anlattık.

Önce ağrı: evde neler yapılır?

AAP kılavuzu, ağrı varsa antibiyotik kararından bağımsız olarak ağrının tedavi edilmesini önerir.3 Kılavuza göre parasetamol ve ibuprofen, hafif ve orta şiddetli kulak ağrısında ağrı tedavisinin temelidir.3 NICE de düzenli aralıklarla parasetamol ya da ibuprofen verilmesini önerir.2 Dozu belirlerken ilacın kutusundaki talimata ve hekiminizin ya da eczacınızın önerisine uyun. 16 yaşından küçük çocuklara aspirin verilmez.1

NICE, hemen ağızdan antibiyotik başlanmayan ve kulak zarında delik ya da akıntı olmayan çocuklarda uyuşturucu ve ağrı kesici içeren kulak damlalarının düşünülebileceğini belirtir.2 Bu damlaların uygun olup olmadığına kulak muayene edildikten sonra karar verilir. Kulak akıntısı varsa akıntı temiz bir pamukla dışarıdan silinebilir; kulak kirini temizlemek için kulağın içine bir şey sokulmamalı, kulağa su ve şampuan kaçırılmamalıdır.1

Çocuklarda orta kulak iltihabında antibiyotik ne zaman gerekir?

Bir Cochrane derlemesine göre antibiyotikler ilk 24 saatte ağrıyı azaltmadı; 2–3. günlerde ağrısı süren çocuk sayısını yaklaşık %30, 4–7. günlerde ise yaklaşık %24 azalttı. Buna karşılık antibiyotikle tedavi edilen her 14 çocuktan birinde, almayanlara göre fazladan kusma, ishal ya da döküntü gibi bir yan etki görüldü.4 NICE de antibiyotiklerin belirtiler üzerinde küçük bir fark yarattığını ve özellikle ishal ile bulantı gibi yan etkilere yol açabileceğini vurgular.2 Bu nedenle kılavuzlar her çocuğa aynı yaklaşımı önermez:

DurumNICE (İngiltere)AAP (ABD, 6 ay–12 yaş)
Şiddetli belirtiler (orta-şiddetli ağrı, en az 48 saattir süren ağrı ya da 39 °C ve üzeri ateş)Çocuğun genel durumuna göre değerlendirilir; genel durumu çok bozuksa hemen antibiyotik2Tek ya da iki kulakta, hemen antibiyotik3
2 yaş altı, iki kulakta iltihapAntibiyotikten daha fazla yarar görebilecek grup26–23 ay arasında antibiyotik3
6–23 ay, tek kulak, şiddetli olmayanAntibiyotiksiz izlem ya da gerekirse kullanılacak reçete düşünülebilir2Antibiyotik ya da yakın takiple gözlem3
2 yaş ve üzeri, şiddetli olmayanAntibiyotiksiz izlem ya da gerekirse kullanılacak reçete düşünülebilir2Antibiyotik ya da yakın takiple gözlem3
Komplikasyon riski yüksek çocukHemen antibiyotik2Kılavuz komplikasyonsuz orta kulak iltihabını kapsar3

“Gerekirse kullanılacak reçete”, belirtiler kötüleşirse ya da belirli bir süre içinde düzelmezse başlanmak üzere verilen reçetedir. AAP, gözlem seçildiğinde çocuk kötüleşirse ya da belirtilerin başlangıcından sonraki 48–72 saat içinde düzelmezse antibiyotiğe başlanabilmesi için bir takip düzeni kurulmasını ister.3 NICE, kulak akıntısı olan çocukların da antibiyotikten daha fazla yarar görebileceğini belirtir.2 Hangi seçeneğin uygun olduğuna kulak muayenesi yapıldıktan sonra hekim karar verir; evde kalmış eski antibiyotikleri kendiliğinizden başlamayın.

| Çocuğunuz sık kulak iltihabı mı geçiriyor?

Kaygınızı kısaca yazın: çocuğunuzun yaşını ve son bir yılda kaç kez kulak iltihabı geçirdiğini belirtmeniz yeterlidir. Belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.

Beklemeden başvurulması gereken durumlar

Orta kulak iltihabının ciddi komplikasyonları seyrektir. Kulak iç yapısının iltihabı (labirentit), menenjit, kafa içi enfeksiyonlar ve yüz sinirinin felci 1000 çocukta birden azında görülür.6 Yine de aşağıdaki belirtileri bilmeniz önemlidir.

Aynı gün doktora başvurun:

  • kulak arkasında ağrı, hassasiyet, kızarıklık ya da kulağı öne doğru iten şişlik (mastoidit, yani kulak arkasındaki kemiğin iltihabı olabilir);5
  • kulak çevresinde şişlik, kulaktan sıvı gelmesi, yeni başlayan işitme kaybı, kusma ya da baş dönmesi;1
  • 1 yaşından küçük bebekte iki kulakta birden ağrı;1
  • 3 günde düzelmeyen ya da hızla kötüleşen belirtiler.2

Acil servise başvurun ya da 112’yi arayın:

  • yüzün bir tarafında kuvvetsizlik ya da kayma (yüz siniri etkilenmiş olabilir);6
  • ense sertliği, giderek artan şiddetli baş ağrısı, ışığa bakamama, bastırınca solmayan döküntü ya da nöbet;7
  • çocuğun çok uykulu, uyandırılması güç ya da gevşek olması, beslenmemesi;7
  • 3 aydan küçük bebekte 38 °C ya da üzerinde, 3–6 aylık bebekte 39 °C ya da üzerinde ateş.7

NICE, ağır sistemik enfeksiyon ya da mastoidit ve menenjit gibi akut komplikasyonlarla birlikte olan orta kulak iltihabında çocuğun hastaneye yönlendirilmesini önerir.2

Sık tekrarlayan orta kulak iltihabı: ne zaman KBB muayenesi?

AAP kılavuzu, son 6 ayda 3 ya da daha fazla, birbirinden ayrı ve belgelenmiş atağı ya da son 12 ayda en az biri son 6 ayda olmak üzere 4 ya da daha fazla atağı tekrarlayan orta kulak iltihabı olarak tanımlar.3 Böyle bir çocukta ataklar arasında kulakta sıvı kalıp kalmadığı, işitme ve konuşma gelişimi KBB muayenesinde değerlendirilir. AAO-HNS kılavuzu, tekrarlayan kulak iltihabı geçiren çocukların konuşma, dil ve öğrenme sorunları açısından risk taşıyıp taşımadığının belirlenmesini önerir.8 Hekimlere yönelik bir İngiliz kaynağı da 3 haftada düzelmeyen kulak akıntısında ya da iki antibiyotik kürüne rağmen süren belirtilerde KBB görüşü alınmasını önerir.6

AAP, atak sayısını azaltmak amacıyla koruyucu antibiyotik kullanılmamasını önerir.3 Ventilasyon tüpü (kulak zarına yerleştirilen küçük tüp) bu çocuklarda konuşulabilecek seçeneklerden biridir; ancak AAO-HNS kılavuzu, değerlendirme sırasında kulaklarda sıvı yoksa tüp takılmamasını, bir ya da iki kulakta sıvı varsa iki kulağa tüp önerilmesini belirtir.8 Yani karar yalnızca atak sayısına değil, muayene bulgularına da dayanır. Geniz eti büyümesinin kulak sorunlarıyla ilişkisini çocuklarda geniz eti büyümesi yazımızda, ameliyat ölçütlerini bademcik ve geniz eti ameliyatı sayfamızda anlattık. Çocuğunuz için hangi seçeneğin uygun olduğu muayene sonrasında konuşulur.

Muayeneye gelirken her atağın tarihini, ateş ve akıntı olup olmadığını, kullanılan ilaçları ve varsa işitme testi sonuçlarını not etmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Burun tıkanıklığı ve ağızdan nefes alma da eşlik ediyorsa çocuklarda ağız solunumu yazımıza göz atabilirsiniz.

Çocuklarda orta kulak iltihabından korunmada kanıtı olan adımlar

AAP kılavuzu korunma için dört öneri sıralar:3

  • pnömokok aşısının aşı takvimine uygun yapılması;
  • her yıl grip aşısı yapılması;
  • en az 6 ay yalnızca anne sütüyle beslenmenin desteklenmesi;
  • çocuğun sigara dumanından uzak tutulması.

NHS buna 6 aylıktan sonra emzik kullanılmamasını da ekler.1 Kreşe gitmek orta kulak iltihabı için, emzik kullanımı ve bebeğin sırtüstü yatar pozisyonda beslenmesi ise tekrarlayan ataklar için risk etkenleri arasında sayılır.6

Sık sorulan sorular

Çocuklarda orta kulak iltihabı kaç günde geçer?

Belirtiler genellikle yaklaşık 3 gün sürer, bazen bir haftaya kadar uzayabilir.2 3 gün içinde düzelmeye başlamayan ya da hızla kötüleşen belirtilerde çocuğunuzu yeniden muayene ettirin.2

Her kulak iltihabında antibiyotik gerekir mi?

Hayır. Kılavuzlar yaşa, belirtilerin şiddetine ve iltihabın tek ya da iki kulakta olmasına göre hemen antibiyotik ya da yakın takiple beklemeyi önerir.2,3

Kulak akıntısı ne anlama gelir?

Kulak akıntısı orta kulak iltihabının belirtilerinden biri olabilir.1 NICE kulak akıntısı olan çocukların antibiyotikten daha fazla yarar görebileceğini belirtir; bu nedenle akıntı varsa çocuğunuzu muayene ettirin.2

Bebeğim kulağını çekiştiriyor, orta kulak iltihabı mı?

Olabilir; huzursuzluk, beslenmeme ve seslere tepki vermeme de eşlik edebilir.1 Kesin tanı için kulak zarının görülmesi gerekir.3

Kulak arkasında şişlik neden önemlidir?

Kulak arkasında ağrı, kızarıklık ve kulağı öne iten şişlik mastoidit belirtisi olabilir ve aynı gün değerlendirilmelidir.5

Burun açıcı damla ya da antihistaminik kulak iltihabına iyi gelir mi?

Hayır; NHS bu ilaçların kulak iltihabında yararını gösteren bir kanıt olmadığını belirtir.1

Sık kulak iltihabı geçiren çocuğa tüp takılır mı?

Her zaman değil. AAO-HNS kılavuzu tüp kararında atak sayısının yanında değerlendirme sırasında kulakta sıvı olup olmadığına bakılmasını önerir.8 Karar muayene sonrasında verilir.

Kulak iltihabını önlemek için ne yapabilirim?

Aşıların takvime uygun yapılması, yıllık grip aşısı, mümkünse en az 6 ay anne sütü ve sigara dumanından uzak durmak önerilir.3

KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular

  • Çocuğumdaki iltihap tek kulakta mı, iki kulakta mı ve şiddeti nasıl?
  • Antibiyotik başlamak mı, yoksa takiple beklemek mi uygun; hangi durumda ne zaman yeniden görmelisiniz?
  • Ataklar arasında kulakta sıvı kalıyor mu, işitme testi gerekir mi?
  • Ataklar sık tekrarlıyorsa hangi seçenekler konuşulabilir ve bunların fayda ve riskleri nelerdir?
  • Hangi belirtilerde gece ya da hafta sonu beklemeden acile gitmeliyiz?

| Tekrarlayan kulak iltihaplarını muayeneyle değerlendirelim

Muayenehanemizde çocuk hastalar muayene edilir. Kaygınızı kısaca yazın; atakların ne sıklıkta olduğunu ve hangi tedavilerin kullanıldığını belirtin. Belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. NHS. Ear infections.
  2. NICE. Otitis media (acute): antimicrobial prescribing (NG91). 2018, 2022 güncellemesi.
  3. Lieberthal AS, ve ark. The diagnosis and management of acute otitis media. Pediatrics. 2013;131(3):e964–e999.
  4. Venekamp RP, ve ark. Antibiotics for acute otitis media in children. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(6):CD000219.
  5. NHS. Mastoiditis.
  6. Willacy H. Acute otitis media in children. Patient.info (hekimlere yönelik başvuru kaynağı), 2023.
  7. NHS. Meningitis.
  8. Rosenfeld RM, ve ark. Clinical Practice Guideline: Tympanostomy Tubes in Children (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2022;166(1_suppl):S1–S55.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

Tüm KBB yazılarına dön

Site içeriği son güncelleme: · Site sorumlusu iletişim: ask@esinozlematmis.com