For international patients · English website →

Akut Sinüzit Antibiyotik Tedavisi: Ne Zaman Gerekir?

Burun · Sinüzit

Akut sinüzit antibiyotik tedavisi çoğu kişide gerekmez: Akut sinüzit genellikle bir virüse bağlıdır ve çoğu kişi antibiyotik kullanmadan iyileşir.1,2 İngiltere’de ulusal tedavi kılavuzlarını hazırlayan kurum NICE, belirtileri yaklaşık 10 gün ya da daha kısa süredir devam eden kişilere antibiyotik reçete edilmemesini önerir. Belirtiler 10 günü aşıp düzelmiyorsa bile ilk seçenek çoğu zaman antibiyotiksiz izlem ya da gerektiğinde kullanılmak üzere verilen yedek reçetedir; hemen antibiyotik, çok hasta olan ya da komplikasyon riski yüksek kişiler için ayrılır.2

Bu yazıda akut sinüzitin genellikle ne kadar sürdüğünü, viral ve bakteriyel sinüziti ayırt etmeye yarayan “10 gün kuralı” ile “çift kötüleşme” kavramlarını, antibiyotiğin gerçekte ne kadar fark yarattığını, evde hangi önlemlerin kanıta dayandığını, hangi belirtilerin acil olduğunu ve sık tekrarlayan sinüzitte ne zaman KBB muayenesi gerektiğini anlatıyoruz.

Kısaca

  • Çoğu akut sinüzit kendiliğinden geçer: NICE’a göre olağan seyir 2–3 haftadır; NHS çoğu vakanın 4 hafta içinde düzeldiğini belirtir.1,2
  • İlk 10 günde antibiyotik önerilmez: Bu dönemdeki belirtiler büyük olasılıkla virüse bağlıdır.2,3
  • 10 gün ya da çift kötüleşme: Düzelmeden 10 günü aşan ya da düzeldikten sonra yeniden kötüleşen tablo bakteriyel sinüziti düşündürür.4
  • Antibiyotiğin faydası sınırlıdır: Fark küçüktür; yan etki görülme olasılığı, fazladan iyileşme olasılığından az değildir.5
  • Göz çevresinde şişlik acildir: Göz çevresinde şişlik, alında şişlik, şiddetli alın ağrısı ya da nörolojik belirtiler hastanede değerlendirilmelidir.2

Akut sinüzit ne kadar sürer?

Akut sinüzit, sinüslerin iç zarının birkaç hafta süren iltihabıdır. Yanaklarda, gözlerin çevresinde ya da alında ağrı, şişlik ve hassasiyet; burun tıkanıklığı ya da akıntısı; koku almada azalma; yeşil ya da sarı akıntı ve ateş sık görülen belirtilerdir. Baş ağrısı, diş ağrısı, ağız kokusu, öksürük ve kulaklarda basınç hissi de eşlik edebilir.1

Kaynaklar süre konusunda benzer bir tablo çizer. NICE akut sinüzitin olağan seyrini 2–3 hafta olarak tanımlar; NHS ise sinüzitin genellikle 4 hafta içinde kendiliğinden düzeldiğini belirtir.1,2 EPOS 2020’ye göre virüse bağlı soğuk algınlığı tipik olarak 10 gün içinde geçer.3 Bu nedenle ilk günlerde belirtilerin şiddetli olması, tek başına antibiyotik gerektiği anlamına gelmez.

Belirtiler 12 haftadan uzun sürüyorsa artık akut değil, kronik sinüzitten söz edilir.3 Bu tabloyu kronik sinüzit belirtileri yazımızda ayrıca ele aldık.

Viral mi, bakteriyel mi? 10 gün kuralı ve çift kötüleşme

Viral ve bakteriyel sinüzit ilk günlerde birbirinden ayırt edilemez. Bu yüzden kılavuzlar belirtilerin seyrine bakar. Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Akademisi’nin (AAO-HNS) yetişkin sinüziti kılavuzuna göre bakteriyel sinüzit şu iki durumda düşünülür:4

  • 10 gün kuralı: Koyu ya da iltihaplı burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve/veya yüzde ağrı-basınç hissi, üst solunum yolu belirtilerinin başlamasından sonra en az 10 gün boyunca hiç düzelme olmadan sürüyorsa.
  • Çift kötüleşme: Belirtiler önce düzelip ardından 10 gün içinde yeniden kötüleşiyorsa.

Avrupa sinüzit uzlaşı raporu EPOS 2020 de benzer bir yaklaşım izler: Beşinci günden sonra belirgin bir kötüleşme olmadıkça, virüs sonrası sinüzit tanısı 10. günden önce konmamalıdır.3 Bakteriyel sinüzitten şüphelenmek için ise şu beş özellikten en az üçünün bulunması aranır: renkli akıntı, şiddetli yerel ağrı, ateş, kanda iltihap göstergelerinin (sedimantasyon ya da CRP) yükselmesi ve çift kötüleşme.3 Yani yalnızca yeşil ya da sarı akıntı, bakteriyel enfeksiyon olduğunu göstermez. Alerjik nezle ile sinüzitin nasıl ayırt edildiğini alerji mi sinüzit mi yazımızda anlattık.

Belirtiler hızla ya da belirgin biçimde kötüleşirse yeniden değerlendirme gerekir; NICE bu durumda diş kaynaklı bir enfeksiyon gibi başka nedenlerin de düşünülmesini önerir.2

Akut sinüzit antibiyotik tedavisi ne zaman düşünülür?

NICE ve AAO-HNS kılavuzları antibiyotik kararını belirtilerin süresine, seyrine ve kişinin genel durumuna göre verir. Aşağıdaki tablo bu yaklaşımı özetler. Hangi ilacın ne süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir.

DurumKılavuzların yaklaşımı
Belirtiler yaklaşık 10 gün ya da daha kısa süredir varAntibiyotik önerilmez; evde bakım ve ne zaman başvurulacağına ilişkin bilgi verilir2
Belirtiler yaklaşık 10 günü aştı ve düzelme yokAntibiyotiksiz izlem ya da yedek reçete düşünülür; yetişkinlerde ve 12 yaş ve üzerindeki çocuklarda 14 gün süreyle yüksek dozda burun steroidi düşünülebilir2
Bakteriyel sinüzit ölçütleri var, komplikasyon yokİzleme olanağı varsa antibiyotiksiz izlem ya da başlangıçta antibiyotik; ikisi de seçenektir4,6
İzlem sırasında 7 günde düzelme yok ya da kötüleşme varAntibiyotik başlanması önerilir4
Genel durum çok kötü (sistemik olarak çok hasta), daha ciddi bir hastalık belirtisi var ya da komplikasyon riski yüksekHemen antibiyotik2
Göz çevresinde ya da alında şişlik, şiddetli alın ağrısı, nörolojik bulgularHastaneye yönlendirme2

Yedek reçete (İngilizcede “back-up prescription”), ilacın hemen değil, belirtiler belirli bir süre içinde düzelmezse kullanılmak üzere verilmesidir. NICE, yedek reçete verildiğinde belirtiler 7 gün içinde düzelmezse kullanılmasını önerir.2 AAO-HNS kılavuzu da antibiyotiksiz izlemin ancak hastanın takibinin güvence altında olduğu durumlarda uygun olduğunu vurgular.4

Akut sinüzitte görüntüleme de genellikle gerekmez. AAO-HNS kılavuzu, akut sinüzit tanı ölçütlerini karşılayan kişilerde bir komplikasyon ya da başka bir tanıdan şüphelenilmedikçe görüntüleme yapılmamasını önerir.6 Tomografinin hangi durumlarda yararlı olduğunu sinüs tomografisi yazımızda anlattık.

Antibiyotik ne kadar fark yaratır?

NICE’ın kanıt özetine göre yetişkinlerde antibiyotik, ilk 3–5 günde iyileşen ya da düzelen kişi oranını anlamlı olarak artırmamıştır. Yaklaşık 7–15. günlerde istatistiksel bir fark görülmüş, ancak bu fark klinik açıdan küçük kalmış ve 16–60. günlerde sürmemiştir.5

Hasta düzeyindeki verilerin birleştirildiği bir analizde, fazladan bir kişinin iyileşmesi için yaklaşık 15 kişinin antibiyotik alması gerektiği hesaplanmıştır. Buna karşılık antibiyotik alan her 8–11 kişiden birinde, antibiyotiğe bağlı fazladan bir yan etki görülmüştür.5 NICE bu nedenle antibiyotiğin belirtilerin süresinde ve düzelen kişi oranında az fark yarattığını, antibiyotik verilmemesinin ise nadiren komplikasyona yol açtığını belirtir.2

Bu sonuçlar antibiyotiğin hiçbir zaman gerekmediği anlamına gelmez. Genel durumu çok kötü olan ya da komplikasyon riski yüksek kişilerde hemen antibiyotik önerilir.2 Bakteriyel sinüzit ölçütlerini karşılayan kişilerde ise antibiyotik, antibiyotiksiz izlemle birlikte seçeneklerden biridir.6 Karar, muayene eden hekimle birlikte verilir.

| Sinüzit belirtileriniz kaç gündür sürüyor?

Kaygınızı kısaca yazın; fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.

Evde neler işe yarar, neler yaramaz?

NHS dinlenmeyi, bol sıvı almayı, ağrı kesici kullanmayı, sigara içmemeyi ve tuzlu suyla burun yıkamayı önerir.1 NICE, ağrı ya da ateş için parasetamol veya ibuprofen kullanılabileceğini belirtir.2 AAO-HNS kılavuzu da belirtileri hafifletmek için ağrı kesicileri, burun steroid spreylerini ve tuzlu suyla burun yıkamayı seçenekler arasında sayar.6

Bu önlemlerin kanıt düzeyi birbirinden farklıdır. NICE’a göre burun yıkama ve burun açıcı spreyler bazı kişilerce denenebilir; ancak bunların burun tıkanıklığını güvenilir biçimde azalttığını gösteren yeterli kanıt yoktur.2 Yetişkinlerde 28 güne kadar uygulanan tuzlu su, belirtilerin geçme süresini kısaltmamıştır.5 Ağızdan alınan burun açıcılar, alerji ilaçları (antihistaminikler), balgam söktürücüler, buhar soluma ve yüze sıcak uygulama için ise kanıt bulunamamıştır.2

Burun steroid spreyleri için kanıt daha belirgindir, ama sınırlıdır. Yüksek dozun 14–21 gün kullanıldığı çalışmalarda belirtilerde istatistiksel olarak anlamlı bir iyileşme görülmüş, düşük doz ise plasebodan (etkisiz ilaç) daha iyi bulunmamıştır.5 NICE, bu tedavinin belirtileri hafifletebileceğini ancak süreyi kısaltma olasılığının düşük olduğunu belirtir.2 Hangi spreyin hangi dozda kullanılacağına hekiminiz karar verir.

Burun açıcı spreylerde süre önemlidir: Uzun kullanımda geri tepme tıkanıklığı (ilaç bırakılınca artan tıkanıklık) gelişebileceği için 7 günden uzun kullanılmamaları önerilir.5 Spreyi bırakmakta zorlanıyorsanız burun spreyi bağımlılığı yazımız yol gösterebilir.

Hangi belirtiler acildir?

Akut sinüzitin komplikasyonları nadirdir, ancak bazı belirtiler beklemeden değerlendirme gerektirir. NICE, aşağıdaki durumlarda hastaneye yönlendirmeyi önerir:2

  • ağır, tüm vücudu etkileyen bir enfeksiyon belirtileri;
  • göz çevresinde şişlik ya da kızarıklık, gözde yer değişikliği, çift görme ya da görmede yeni azalma gibi göz çukuruyla ilgili belirtiler;
  • alın kemiği üzerinde şişlik;
  • şiddetli alın ağrısı ya da ense sertliği gibi menenjit belirtileri;
  • konuşma, görme ya da hareket gibi işlevlerde bozulmayı düşündüren nörolojik bulgular.

NHS ayrıca kendinizi çok hasta hissediyorsanız, ağrı kesiciler işe yaramıyorsa, belirtileriniz kötüleşiyorsa ya da bağışıklık sisteminiz zayıfsa (örneğin kemoterapi sırasında) acil bir hekim değerlendirmesi önerir.1

Sinüzit sık tekrarlıyorsa

Yılda birkaç kez sinüzit geçirmek her zaman kronik sinüzit anlamına gelmez. EPOS 2020, aralarda belirtisiz dönemler olmak üzere yılda dört ya da daha fazla atağı tekrarlayan akut sinüzit olarak tanımlar ve bu tanıdan önce en az bir atağın endoskopi ve/veya tomografi ile doğrulanmasını önerir.3 AAO-HNS kılavuzu da tekrarlayan akut sinüzitin ve kronik sinüzitin tek bir akut ataktan ayırt edilmesini ister.6

NHS, sinüzit sık tekrarlıyorsa, tedaviye rağmen üç aydan uzun sürüyorsa ya da yalnızca yüzün tek tarafını etkiliyorsa KBB uzmanına yönlendirmeyi önerir.1 Muayenede ataklara katkıda bulunabilecek bir neden olup olmadığına bakılır. Cerrahinin kronik sinüzitteki yerini sinüzit ameliyatı (endoskopik sinüs cerrahisi) sayfamızda anlattık; tekrarlayan sinüzitte bu seçeneğin gerekip gerekmediğini muayeneden sonra hekiminiz sizinle değerlendirir.

Sık sorulan sorular

Akut sinüzit antibiyotik olmadan geçer mi?

Çoğu zaman evet. Akut sinüzit genellikle virüse bağlıdır, olağan seyri 2–3 haftadır ve çoğu kişi antibiyotik kullanmadan iyileşir.2

Sinüzit kaç günde geçer?

NICE olağan seyri 2–3 hafta olarak tanımlar; NHS çoğu sinüzitin 4 hafta içinde kendiliğinden düzeldiğini belirtir.1,2

Yeşil burun akıntısı antibiyotik gerektiğini gösterir mi?

Tek başına göstermez. Bakteriyel sinüzitten şüphelenmek için renkli akıntının yanında şiddetli yerel ağrı, ateş, kanda iltihap göstergelerinin yükselmesi ya da çift kötüleşme gibi başka özellikler de aranır.3

Çift kötüleşme ne demektir?

Sinüzit belirtilerinin önce düzelip ardından 10 gün içinde yeniden kötüleşmesidir; bu seyir bakteriyel sinüziti düşündürür.4

Tedaviye rağmen düzelmezsem ne zaman yeniden başvurmalıyım?

Hekiminize yeniden başvurun. NHS, eczacının ya da hekimin önerdiği tedaviyle 7 günde veya evde bakımla 3 haftada düzelme olmazsa yeniden hekime başvurulmasını önerir.1

Akut sinüzitte tomografi çekilmeli mi?

Genellikle hayır. Bir komplikasyondan ya da başka bir tanıdan şüphelenilmedikçe akut sinüzitte görüntüleme önerilmez.6

Burun açıcı sprey kaç gün kullanılabilir?

Geri tepme tıkanıklığı riski nedeniyle 7 günden uzun kullanılmaması önerilir.5

Sık sinüzit oluyorsam KBB uzmanına gitmeli miyim?

Sinüzit sık tekrarlıyorsa, üç aydan uzun sürüyorsa ya da tek taraflıysa KBB değerlendirmesi önerilir.1 Yılda dört ya da daha fazla atak tekrarlayan akut sinüzit olarak tanımlanır.3

KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular

  • Belirtilerim viral sinüzite mi, bakteriyel sinüzite mi daha çok uyuyor?
  • Antibiyotik gerekiyor mu, gerekmiyorsa hangi durumda yeniden başvurmalıyım?
  • Burun steroid spreyi benim için uygun mu, nasıl kullanmalıyım?
  • Sık geçirdiğim ataklar tekrarlayan akut sinüzit mi, yoksa kronik sinüzit mi?
  • Burnumda ataklara zemin hazırlayan bir yapısal neden ya da polip var mı?

| Sık tekrarlayan sinüzitin nedenini muayeneyle araştıralım

Kaygınızı kısaca yazın; fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. NHS. Sinusitis (sinus infection).
  2. NICE. Sinusitis (acute): antimicrobial prescribing (NG79). Recommendations. 2017.
  3. Fokkens WJ, ve ark. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1-464.
  4. AAO-HNS Bulletin. Updated Clinical Practice Guideline: Adult Sinusitis.
  5. NICE. Sinusitis (acute): antimicrobial prescribing (NG79). Summary of the evidence. 2017.
  6. Rosenfeld RM, ve ark. Clinical practice guideline (update): adult sinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2015;152(2 Suppl):S1-S39.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

Tüm KBB yazılarına dön

Site içeriği son güncelleme: · Site sorumlusu iletişim: ask@esinozlematmis.com