For international patients · English website →

Ses Hijyeni: Ses Tellerini Korumak İçin Günlük Alışkanlıklar

Ses · Ses hijyeni

Ses hijyeni, ses tellerini korumayı amaçlayan günlük alışkanlıkların bütünüdür. Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Akademisi’nin ses kısıklığı kılavuzu, ses sorunu olan hastalara bu önleyici önlemlerin anlatılmasını önerir; ancak kanıtın sınırlı olduğunu ve daha iyi bir ses hijyeninin ses bozukluklarını “azaltabileceğini” belirtir.1 Bu önlemlerin başlıcaları yeterli su içmek, ortam havasını nemli tutmak, gün içinde ses molaları vermek, gürültü üstünde konuşmamak, bağırmak ya da fısıldamak gibi uç kullanımlardan kaçınmak ve sigaradan uzak durmaktır.2

Bilinmesi gereken bir nokta var: Ses sorunu olan öğretmenlerle yapılan iki randomize çalışmada, altı haftalık tek başına ses hijyeni eğitimi ölçülen sonuçlarda anlamlı bir iyileşme sağlamadı.3,4 Yani ses hijyeni sesi korumanın temelidir, ancak ses tellerinde nodül gibi bir sorun varsa çoğu zaman ses terapisiyle birlikte ele alınır. Bu rehberde hangi önerinin neye dayandığını ve günlük hayatta nasıl uygulanacağını anlatıyoruz.

Kısaca

  • Temel önlemdir: Kılavuz ses hijyeninin anlatılmasını önerir; ancak bu öneri gözlemsel çalışmalara, küçük randomize çalışmalara ve uzman görüşüne dayanır.1
  • Su ve nem: Bol su içmek, kafeinli içecekleri ve alkolü suyla dengelemek ve evde yaklaşık %30 nem sağlamak önerilir.2
  • Kurumanın zararı gösterilmiştir: Hem vücut hem yüzey kuruluğu ses üretimini olumsuz etkiler; nemlendirme tedavilerinin yararına dair güçlü kanıt ise henüz yoktur.5
  • Tek başına yetmeyebilir: Öğretmenlerde ses egzersizleri yapan grup iyileşirken yalnızca ses hijyeni eğitimi alan grupta anlamlı değişiklik görülmedi.3
  • Sınıfta mikrofon: Taşınabilir ses yükseltici kullanan öğretmenlerde ses şikâyetleri anlamlı olarak azaldı.4

Ses hijyeni nedir, kimler için önemlidir?

Ses telleri konuşurken birbirine sürekli çarpar ve titreşir. Bu yükün bir kısmı ses kullanma biçiminden, bir kısmı da çevreden ve yaşam tarzından gelir. Ses hijyeni, bu yükü azaltmayı hedefleyen alışkanlıkların genel adıdır: sesi ne kadar ve nasıl kullandığınız, ses tellerinin nemli kalıp kalmadığı ve onları tahriş eden etkenler.2

Bu alışkanlıklar herkes için yararlıdır, ama özellikle sesini gün boyu kullananlar için önem kazanır: öğretmenler, çağrı merkezi çalışanları, avukatlar, antrenörler, şarkıcılar ve küçük çocuğu olan ebeveynler. Ses teli nodülü olan ya da nodül nedeniyle tedavi gören hastalarda ses hijyeni, tedavinin bir parçası olarak ele alınır. Nodülün genel tedavi yaklaşımını ses teli nodülü sayfamızda anlattık.

Su içmek ve nem: iki ayrı nemlendirme yolu

Ses tellerinin nemi iki yoldan sağlanır. Birincisi vücudun genel su dengesidir (sistemik nemlendirme): içtiğiniz su vücuttaki tüm dokular gibi ses tellerine de ulaşır. İkincisi ses tellerinin yüzeyini kaplayan ince sıvı tabakasıdır (yüzey nemlendirmesi); bu tabaka soluduğunuz havanın neminden doğrudan etkilenir. Araştırmaları özetleyen bir derlemeye göre hem vücut hem yüzey kuruluğu ses tellerinin fizyolojisine zarar verir; konuşan kişilerde yapılan çalışmalarda kuruluğun ses üretimine ait aerodinamik ve akustik ölçümleri olumsuz yönde değiştirdiği görülmüştür.5

Aynı derlemenin yazarları, nemlendirmenin ses hijyeninin bir parçası olabileceğini, ancak nemlendirme tedavilerinin olumlu sonuçlarına dair güçlü kanıtın henüz bulunmadığını vurgular.5 Bu nedenle öneriler basit ve günlük hayata uygun tutulur:

  • Gün boyunca bol su için; özellikle egzersiz sırasında içtiğiniz suyu artırın.2
  • Kafeinli içecekler ya da alkol tüketiyorsanız bunları bol suyla dengeleyin.2
  • Özellikle kışın ve kuru iklimlerde evde nemlendirici kullanın; önerilen nem düzeyi yaklaşık %30’dur.2
  • Bazı soğuk algınlığı ve alerji ilaçları ses tellerini kurutabilir. Bu ilaçları kendi başınıza bırakmak yerine hekiminizle konuşun.2

Sesi kullanma biçimi: mola, gürültü ve uç kullanımlar

Ses hijyeninin ikinci ayağı, sesin günlük kullanımıdır. ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü’nün (NIDCD) önerileri şöyle özetlenebilir:2

  • Ses molaları: Sesinizi gün içinde kısa aralarla dinlendirin. Sesiniz kısık ya da yorgunken konuşmayı ve şarkı söylemeyi azaltın; hastalık döneminde sesinizi dinlendirin.
  • Gürültü: Gürültülü ortamlarda konuşmaktan kaçının; gürültünün üstüne çıkmaya çalışmak sesi zorlar.
  • Uç kullanımlar: Bağırmak gibi fısıldamak da ses aralığının uç kullanımıdır. Çok yüksek ve çok alçak sesle konuşmak sesi zorlayabilir.
  • Nefes desteği: Konuşurken ve şarkı söylerken sesi yalnızca boğazdan değil, nefesle destekleyin.
  • Telefon: Telefonu uzun süre baş ile omuz arasında sıkıştırmak boyun kaslarında gerginliğe yol açabilir.
  • Mikrofon: Sınıf, salon ya da spor salonu gibi ortamlarda hafif bir mikrofon ve hoparlör sistemi sesin yükünü azaltır.

Cleveland Clinic de şarkı ya da uzun konuşmadan önce sesi ısıtmayı ve yoğun ses kullanılacak bir günden önce sesi dinlendirmeyi önerir.6 Sık boğaz temizleme de sesi zorlayan bir alışkanlıktır; bu döngüyü kırmanın yollarını sürekli boğaz temizleme ve ses yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Gün sonunda yorulan bir sesin nasıl değerlendirildiğini ise konuşurken ses yorgunluğu yazımızda bulabilirsiniz.

| Sesiniz sık sık mı yoruluyor ya da kısılıyor?

Kaygınızı kısaca yazın: şikâyetin ne zamandır sürdüğünü ve sesinizi işinizde nasıl kullandığınızı belirtmeniz yeterlidir. Fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.

Ses hijyeni tek başına yeter mi?

Ses hijyeni önerileri mantıklı ve zararsızdır, ancak tek başına ne kadar etkili olduğu sınırlı sayıda çalışmada incelenmiştir. Ses kısıklığı kılavuzu, hastalara önleyici önlemlerin anlatılmasını önerir; bu önerinin dayandığı kanıtı gözlemsel çalışmalar, küçük örneklemli randomize çalışmalar ve uzman görüşü olarak tanımlar.1 Buna karşılık, ses terapisine uygun bir nedeni olan hastalarda ses terapisini güçlü bir öneri olarak sunar.1

Öğretmenlerde yapılan iki randomize çalışma bu farkı somut olarak gösterir:

  • Ses egzersizleri ile karşılaştırma: Ses sorunu olan 58 öğretmen; ses hijyeni (20 kişi), ses fonksiyon egzersizleri (19 kişi) ve tedavi almayan kontrol (19 kişi) gruplarına ayrıldı. Altı haftalık tedavi sonunda Ses Engellilik İndeksi’nde (sesin günlük hayata etkisini ölçen anket) anlamlı düşüş yalnızca ses fonksiyon egzersizleri grubunda görüldü. Egzersiz grubu, ses hijyeni grubuna göre genel ses iyileşmesini, sesin kolaylığını ve netliğini daha iyi bildirdi.3
  • Ses yükseltici ile karşılaştırma: Ses sorunu olan 44 öğretmen; taşınabilir ses yükseltici (15 kişi), ses hijyeni (15 kişi) ve kontrol (14 kişi) gruplarına ayrıldı. Altı haftanın sonunda Ses Engellilik İndeksi’nde ve ses sorununun şiddetine ilişkin kişisel değerlendirmede anlamlı iyileşme yalnızca ses yükseltici grubunda görüldü. Ses hijyeni grubunda ölçülen hiçbir sonuçta anlamlı iyileşme olmadı; kontrol grubunda ise ses engellilik puanı kötüleşti. İki tedavi grubu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi.4

Bu çalışmalar küçüktür ve yalnızca öğretmenleri kapsar. Yine de pratik bir sonuç çıkar: Ses hijyeni sesi koruyan zemindir, ancak var olan bir ses sorununda tek başına yeterli olmayabilir. Örneğin nodüllerin çoğu ses terapisiyle iki ila altı ay içinde düzelir.6 Terapinin neleri içerdiğini ses teli nodülü nasıl geçer yazımızda anlattık. Terapiye rağmen düzelmeyen nodüllerde hangi koşullarda cerrahinin konuşulduğunu ise ses teli nodülü ameliyatı yazımızda ele aldık. Sınıfta sesi korumaya yönelik ayrıntılar için öğretmenlerde ses kısıklığı yazımıza bakabilirsiniz.

Reflü, sigara ve ilaçlar

Sigara dumanı ses tellerini tahriş eder; sigara içmemek ve pasif içicilikten de uzak durmak önerilir.2 Baharatlı yiyecekler mide asidinin boğaza ya da yemek borusuna çıkmasına yol açabilir; sürekli mide yanması ya da reflü varsa beslenme düzenlemesi ve ilaç seçeneklerini hekiminizle konuşmanız önerilir.2 Ancak ses kısıklığının nedenini reflü olarak varsaymadan önce gırtlağın muayene edilmesi gerekir. Bu konuyu reflü ses kısıklığı yapar mı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Yeterli uyku ve düzenli egzersiz de sesi destekler; fiziksel yorgunluk sesi olumsuz etkiler.2 Ses hijyeni önerilerine uyduğunuz hâlde ses kısıklığınız dört hafta içinde düzelmiyorsa gırtlak muayenesi önerilir; ciddi bir nedenden şüpheleniliyorsa bu süre beklenmez.1

Günlük ses hijyeni kuralları: kontrol listesi

Aşağıdaki liste, önerileri günlük hayata taşımak için hazırlanmıştır. Hepsini aynı anda değiştirmeniz gerekmez; sesinizi en çok zorlayan iki üç alışkanlıkla başlamak çoğu zaman daha uygulanabilirdir.

AlanGünlük uygulamaNeden?
SuGün boyu bol su; kafein ve alkolü suyla dengeleme2Vücudun su dengesi ses tellerini de etkiler5
Ortam nemiKışın ve kuru ortamlarda nemlendirici; yaklaşık %30 nem2Yüzey kuruluğu da ses tellerine zarar verir5
Ses molalarıGün içine yayılmış kısa sessiz aralar2Ses tellerine dinlenme fırsatı verir
IsınmaŞarkı ya da uzun konuşmadan önce sesi ısıtma6Sesi yoğun kullanıma hazırlar
GürültüGürültülü ortamda konuşmayı azaltma2Gürültü üstünde konuşmak sesi zorlar
Uç kullanımlarBağırmaktan ve fısıldamaktan kaçınma2İkisi de sesi zorlayabilir
Ses yükseltmeSınıf ve salonlarda mikrofon kullanma2,4Öğretmenlerde ses şikâyetlerini azalttığı gösterilmiştir
DumanSigara içmeme, dumanlı ortamdan uzak durma2Duman ses tellerini tahriş eder
Hastalık dönemiSoğuk algınlığında sesi dinlendirme2Hastalık sese ek yük bindirir

Sık sorulan sorular

Ses hijyeni nedir?

Ses tellerini korumaya yönelik günlük alışkanlıkların bütünüdür: yeterli su, nemli ortam, ses molaları, gürültüde ve bağırarak konuşmamak, sigaradan uzak durmak.2

Ses tellerini korumak için günde ne kadar su içmeliyim?

Kaynaklar belirli bir miktar vermez; gün boyunca bol su içmeyi ve kafeinli içecekler ya da alkolü suyla dengelemeyi önerir.2 Sıvı kısıtlaması gerektiren bir hastalığınız varsa miktarı hekiminize sorun.

Fısıldamak sesi dinlendirir mi?

Hayır, fısıltı da bağırmak gibi ses aralığının uç kullanımlarından biridir ve sesi zorlayabilir.2

Ses hijyeni nodülü geçirir mi?

Tek başına yeterli olmayabilir. Nodüllerin çoğu ses terapisi ya da ses istirahatiyle iki ila altı ayda düzelir; ses hijyeni bu tedavinin bir parçasıdır.6

Öğretmenler için mikrofon gerçekten işe yarar mı?

Ses sorunu olan 44 öğretmenle yapılan bir çalışmada, altı hafta taşınabilir ses yükseltici kullanan grupta ses şikâyetleri anlamlı olarak azaldı.4

Kahve ve alkol sesimi etkiler mi?

NIDCD, kafeinli içecekler ya da alkol tüketiyorsanız bunları bol suyla dengelemenizi önerir.2

Ses hijyenine uyduğum hâlde sesim düzelmezse ne yapmalıyım?

Ses kısıklığı dört hafta içinde düzelmiyorsa gırtlak muayenesi önerilir; ciddi bir nedenden şüpheleniliyorsa beklenmez.1

KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular

  • Ses tellerimde nodül ya da başka bir değişiklik var mı?
  • Ses hijyeni benim için yeterli mi, yoksa ses terapisi de gerekli mi?
  • Kullandığım ilaçlardan sesimi kurutan var mı?
  • İş yerimde mikrofon kullanmam yararlı olur mu?
  • Sesim düzelmezse ne zaman yeniden muayene olmalıyım?

| Sesinizi zorlayan nedeni muayeneyle netleştirelim

Kaygınızı kısaca yazın; ses şikâyetinizin ne zamandır sürdüğünü ve gün içinde ne kadar konuştuğunuzu belirtin. Önceki muayene raporu gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Stachler RJ, ve ark. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2018;158(1_suppl):S1-S42.
  2. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Taking Care of Your Voice.
  3. Roy N, ve ark. An evaluation of the effects of two treatment approaches for teachers with voice disorders: a prospective randomized clinical trial. J Speech Lang Hear Res. 2001;44(2):286-296.
  4. Roy N, ve ark. Voice amplification versus vocal hygiene instruction for teachers with voice disorders: a treatment outcomes study. J Speech Lang Hear Res. 2002;45(4):625-638.
  5. Sivasankar M, Leydon C. The role of hydration in vocal fold physiology. Curr Opin Otolaryngol Head Neck Surg. 2010;18(3):171-175.
  6. Cleveland Clinic. Vocal Cord Lesions: Nodules, Polyps and Cysts.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

Tüm KBB yazılarına dön

Site içeriği son güncelleme: · Site sorumlusu iletişim: ask@esinozlematmis.com