Burun polipi, burun ve sinüslerin iç yüzeyini örten mukozadan gelişen, iyi huylu (kanser olmayan) ve yumuşak bir dokudur; çoğu zaman kronik sinüzitin bir türü olan “polipli kronik sinüzit”in parçasıdır.1,2 Avrupa sinüzit uzlaşı raporu EPOS 2020, bu tabloyu en az 12 hafta süren sinüzit belirtilerine ek olarak burun endoskopisinde iki tarafta görülen polipler olarak tanımlar.1 En sık yakınmalar burun tıkanıklığı, akıntı ve koku almada azalmadır. Tedavi çoğu zaman burun içine steroid sprey ya da damlayla başlar; yeterli yanıt alınamazsa kısa süreli steroid tablet, ameliyat ve seçilmiş ağır hastalarda biyolojik ilaçlar gündeme gelir.2,3
Polipler ilaçla küçülebilir ya da ameliyatla temizlenebilir; ancak altta yatan iltihap sürdüğü için yeniden büyüme sık görülür.2,4 Bu nedenle burun polipi tek seferlik bir sorun olarak değil, uzun süre takip edilen bir hastalık olarak ele alınır. Bu yazıda poliplerin belirtilerini, astım ve aspirin duyarlılığıyla ilişkisini, tek taraflı bir polipin neden mutlaka incelenmesi gerektiğini, tedavi basamaklarını ve ameliyattan sonra tekrarlama olasılığını anlatıyoruz.
Kısaca
- Polipler genellikle iki taraflıdır: Polipli kronik sinüzitte polipler burnun her iki tarafında, endoskopiyle görülür.1
- Koku kaybı tipik bir belirtidir: Tıkanıklık, akıntı, genize akıntı ve koku ya da tat almada azalma sık görülür; polipler kendiliğinden geçmez.2
- Astımla bağlantı önemlidir: Astımı ve burun polipi olan hastaların yaklaşık %30’unda aspirin ve benzeri ağrı kesicilere karşı solunum yolu reaksiyonu (AERD) görülür.5
- Tek taraflı polip incelenmelidir: Tek taraflı burun kitlelerinin bir bölümü iltihaba bağlı polip değil, tümördür; kesin tanı doku incelemesiyle konur.6,7
- Tekrarlama sıktır: Çok merkezli bir çalışmada ameliyattan 18 ay sonra muayene edilen hastaların yaklaşık %40’ında endoskopide polip görülmüştür; tedavi ameliyattan sonra da sürer.4
Burun polipi nedir?
Polipler, uzun süre iltihaplı kalan burun ve sinüs mukozasının şişerek damla ya da üzüm tanesi biçiminde sarkmasıyla oluşur. Küçük polipler belirti vermeyebilir; büyüdükçe burun yolunu ve sinüslerin boşalma ağızlarını tıkarlar.6 Polipler bir hastalığın sonucudur: Asıl sorun, mukozada süregen bir iltihabın bulunmasıdır. EPOS 2020 bu nedenle burun polipini ayrı bir hastalık olarak değil, kronik sinüzitin “polipli” türü olarak sınıflandırır.1
Burun polipi herkeste görülebilir; erkeklerde yaklaşık iki kat daha sık görülür ve çoğu zaman 30’lu ya da 40’lı yaşlarda ortaya çıkar.6 Çocuklarda seyrektir.2 Cleveland Clinic, kistik fibrozisi (yapışkan salgılarla seyreden kalıtsal bir hastalık) burun polipi için risk etkenleri arasında sayar; çocukta polip saptandığında hekim bu tür altta yatan durumları da göz önünde bulundurur.6
Tanı için burun içine ince bir kamerayla bakılır (burun endoskopisi). Poliplerin sinüslerin içine ne kadar uzandığını görmek gerektiğinde, özellikle ameliyat düşünülüyorsa, sinüs tomografisi çekilir.6,8 Tomografinin hangi durumlarda gerektiğini sinüs tomografisi ne zaman çekilir rehberimizde ayrıca anlattık.
Burun polipi belirtileri nelerdir?
NHS’nin (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti) hasta bilgilendirmesine göre burun polipinin başlıca belirtileri şunlardır:2
- burun tıkanıklığı ya da burun akıntısı;
- genize akıntı (salgının boğazın arkasına akması);
- koku ya da tat almada azalma;
- horlama.
Bu belirtiler soğuk algınlığına benzeyebilir; farkı, poliplerin tedavi edilmeden kendiliğinden geçmemesidir.2 Polipler sinüslerin boşalmasını engellediğinde yüzde basınç ve sinüzit atakları da eklenebilir. Büyük polipler astımı olan kişilerde astım ataklarını sıklaştırabilir.6 Uzun süren tıkanıklığın tek nedeni polip değildir; septum eğriliği ve burun eti büyümesi gibi diğer olası nedenleri sürekli burun tıkanıklığı nedenleri yazımızda karşılaştırdık. Hangi belirtilerin kronik sinüzite işaret ettiğini ise kronik sinüzit belirtileri rehberimizde bulabilirsiniz.
Astım ve aspirin duyarlılığıyla ilişkisi
Astım ve aspirin duyarlılığı, burun polipi riskini artıran durumlar arasındadır.2 Bu birliktelikte özel bir tablo vardır: aspirinle alevlenen solunum yolu hastalığı (AERD; Samter triadı ya da N-ERD olarak da bilinir). AERD’de üç özellik bir aradadır: astım, tekrarlayan burun polipleriyle seyreden sinüs hastalığı ve aspirin ile benzeri ağrı kesicilere (steroid olmayan iltihap gidericiler, NSAİİ) karşı gelişen reaksiyonlar.5
Amerikan Alerji, Astım ve İmmünoloji Akademisi’nin (AAAAI) verilerine göre astımı olan yetişkinlerin yaklaşık %9’unda, hem astımı hem burun polipi olanların ise yaklaşık %30’unda AERD bulunur.5 Reaksiyon burun tıkanıklığı ve hapşırıktan öksürük ve hırıltılı solunuma kadar uzanabilir. AERD’si olan ve aspirine karşı duyarsızlaştırma (desensitizasyon) uygulanmamış kişilerin NSAİİ grubu ilaçlardan uzak durması önerilir.5 Bu nedenle muayenede astımınız olup olmadığını ve ağrı kesicilerden sonra nefes darlığı ya da burun tıkanıklığı yaşayıp yaşamadığınızı söylemeniz tedavi planı için önemlidir. EPOS ve EUFOREA’nın 2023 güncellemesi de ağır polipli kronik sinüziti sıklıkla astım, alerji ve N-ERD ile birlikte görülen “tip 2” iltihaplı bir hastalık olarak tanımlar.3
Tek taraflı polip neden mutlaka incelenmeli?
Polipli kronik sinüzitte polipler iki taraflıdır.1 Burnun yalnızca bir tarafında görülen bir kitle ise farklı değerlendirilir. EPOS 2020, tek taraflı belirtileri beklemeden uzman değerlendirmesi gerektiren uyarıcı belirtiler arasında sayar.1 Cleveland Clinic de burnun tek tarafındaki tek bir kitlenin polip değil, burun ya da sinüs tümörü olabileceğini belirtir.6
Tek taraflı burun kitlesi olan 123 hastanın on yıllık doku inceleme sonuçlarının değerlendirildiği bir çalışmada kitlelerin %74,8’i iltihaba bağlıydı. En sık iyi huylu tümör, %15,4 oranıyla inverted papillomdu (iyi huylu olmakla birlikte tekrarlayabilen ve takip gerektiren bir tümör). Daha az sayıda hastada melanom ve olfaktör nöroblastom gibi kötü huylu tümörler saptandı. Araştırmacılar, muayene ve tomografi görünümünün tek başına yeterince güvenilir olmadığı sonucuna vararak tek taraflı kitlelerden doku örneği alınmasını desteklemiştir.7
Bu bilgiler tek taraflı her polipin tehlikeli olduğu anlamına gelmez; çoğu iltihaba bağlıdır. Yine de EPOS 2020, tek taraflı belirtileri, kanamayı, kabuklanmayı ve burunda kötü koku duyulmasını beklemeden değerlendirilmesi gereken uyarıcı belirtiler arasında sayar.1 Tek taraflı tıkanıklığın diğer nedenlerini tek taraflı burun tıkanıklığı yazımızda anlattık.
Burun polipi tedavisi: basamaklar
Tedavi basamaklıdır ve her basamak bir öncekinin yerine değil, çoğu zaman onunla birlikte uygulanır. Ameliyat ve ilaç tedavisi eşdeğer seçenekler değildir: Ameliyat polipleri ve tıkalı sinüs ağızlarını temizler; ilaçlar ise iltihabı kontrol altında tutmaya yöneliktir. Aşağıdaki tablo kılavuzlardaki genel sıralamayı özetler; kimde hangi basamağın uygun olduğunu muayene bulguları belirler.
| Basamak | Amaç | Bilinmesi gerekenler |
|---|---|---|
| Burun içine steroid sprey ya da damla, tuzlu su yıkaması | Polipleri küçültmek, belirtileri azaltmak | Olağan ilk tedavidir; düzenli ve doğru kullanım önemlidir1,2 |
| Kısa süreli steroid tablet | Polipleri hızla küçültmek | Genellikle en fazla 2 hafta verilir; uzun süreli kullanım için değildir2 |
| Endoskopik sinüs cerrahisi | Polipleri temizlemek, sinüs boşluklarını açmak | Yaklaşık 12 haftalık tedaviye rağmen düzelme olmazsa önerilebilir; ameliyattan sonra sprey çoğu zaman sürer2,8 |
| Biyolojik ilaçlar (monoklonal antikorlar) | Tip 2 iltihabı hedeflemek | Ağır ve kontrol altına alınamayan hastalıkta, belirli ölçütleri karşılayan bazı hastalarda kullanılır3 |
Steroid sprey ve damlalar: Polipleri küçültmek için çoğu zaman ilk uygulanan tedavidir; NHS, poliplerin yeniden büyümesini yavaşlatmak için ameliyattan sonra da sürdürülmeleri gerekebileceğini belirtir.2 Kullanım süresini ve biçimini hekiminiz belirler.
Steroid tablet: Kısa süreli kürler polipleri geçici olarak küçültebilir. NHS bu tabletlerin genellikle en fazla 2 hafta verildiğini belirtir.2 Yan etkileri nedeniyle uzun süreli bir tedavi değildir.
Ameliyat: Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisi’nin (AAO-HNS) 2025 kılavuzu, burun polipi olan hastaları ameliyattan en çok fayda görebilecek gruplar arasında sayar. Polip varlığında ameliyatın yalnızca sinüs ağzını genişletmekle sınırlı kalmamasını, sinüs boşluğunu tam olarak açıp hastalıklı dokuyu temizlemesini önerir.8 Ameliyatın kimlerde ve ne zaman düşünüldüğünü sinüzit ameliyatı (endoskopik sinüs cerrahisi) sayfamızda, karar ölçütlerini ise sinüzit ameliyatı ne zaman gerekir rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.
Biyolojik ilaçlar: Biyolojik ilaçlar (monoklonal antikorlar), polip oluşumunda rol oynayan tip 2 iltihabı hedefleyen enjeksiyonlardır. EPOS ve EUFOREA’nın 2023 güncellemesi bu ilaçların ağır polipli kronik sinüzitte, belirli seçim ölçütlerine göre kullanılmasını ve tedaviye yanıtın düzenli olarak değerlendirilip ilacın sürdürülmesine, değiştirilmesine ya da bırakılmasına karar verilmesini önerir.3 Her hastaya uygun değildir; bazı hastalarda kullanılır ve uygunluğu hekiminiz değerlendirir.
Antibiyotik: AAO-HNS kılavuzu, muayenede belirgin ya da süregen iltihaplı akıntı yoksa kronik sinüzitte antibiyotik verilmemesini önerir.8
| Burnunuz uzun süredir tıkalı mı?
Tıkanıklık, koku kaybı ya da tek taraflı bir yakınma varsa endoskopik muayene durumu netleştirir. Kaygınızı kısaca yazın; fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.
Burun polipi ameliyattan sonra tekrarlar mı?
Evet, tekrarlayabilir. NHS, poliplerin ameliyattan sonra genellikle birkaç yıl içinde yeniden büyümesinin sık olduğunu ve tekrarlamayı yavaşlatmak için steroid spreyin sürdürülmesi gerekebileceğini belirtir. Aynı kaynak, ameliyat olan hastaların çoğunun belirtilerinde düzelme gördüğünü de ifade eder.2
Çok merkezli ve ileriye dönük bir çalışmada, ilaç tedavisine yanıt vermeyen polipli kronik sinüzit nedeniyle ameliyat edilen hastalar endoskopiyle izlendi. Endoskopide polip görülme oranı 6. ayda %35, 12. ayda %38 ve 18. ayda %40 bulundu. Daha önce sinüs ameliyatı geçirmiş olmak ve ameliyat öncesinde poliplerin daha yaygın olması tekrarlama riskini artırıyordu.4 Bu çalışmanın sınırlılıkları da vardır: Hastaların yalnızca yaklaşık üçte ikisinde ameliyat sonrası endoskopi puanlanmış, ortalama izlem süresi yaklaşık 14 ay olmuştur. Kaydedilen tekrarlama da endoskopide polip görülmesidir; bu, her zaman belirtilerin geri döndüğü ya da yeni bir ameliyat gerektiği anlamına gelmez.4
AAO-HNS kılavuzu, ameliyattan önce hastalara kronik sinüzitin süregen bir hastalık olduğunun, tekrarlayabileceğinin ve uzun süreli ilaç tedavisi gerekebileceğinin anlatılmasını; ameliyattan 3–12 ay sonra belirtilerin ve endoskopik muayenenin yeniden değerlendirilmesini önerir.8 Ameliyat sonrası ilk haftalarda neler beklendiğini sinüzit ameliyatı sonrası iyileşme rehberimizde anlattık.
Sık sorulan sorular
Burun polipi kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Polipler soğuk algınlığına benzer belirtiler verse de tedavi edilmeden kendiliğinden geçmez.2
Burun polipi kansere dönüşür mü?
Burun polipi ilaçla tedavi edilebilir mi?
Burun polipi koku kaybı yapar mı?
Evet; koku ve tat almada azalma burun polipinin başlıca belirtilerindendir.2
Burun polipi ameliyatından sonra polip tekrar çıkar mı?
Astımım var; polip ve astım birbirini etkiler mi?
Biyolojik ilaçlar herkese uygulanabilir mi?
Hayır. Biyolojik ilaçlar ağır ve kontrol altına alınamayan polipli kronik sinüzitte, belirli ölçütleri karşılayan bazı hastalarda kullanılır ve yanıt düzenli olarak değerlendirilir.3
KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular
- Endoskopide gördüğünüz polipler iki taraflı mı, tek taraflı mı?
- Burun spreyini doğru kullanıyor muyum ve ne kadar süre kullanmam gerekiyor?
- Tomografi çekilmesi gerekiyor mu, gerekiyorsa ne zaman?
- Astımım ya da ağrı kesicilere karşı duyarlılığım tedavi planını değiştirir mi?
- Ameliyat önerirseniz sonrasında takip ve ilaç tedavisi nasıl sürecek?
| Burun poliplerini muayeneyle değerlendirelim
Kaygınızı kısaca yazın; fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, ve ark. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1-464.
- NHS. Nasal polyps.
- Fokkens WJ, Viskens AS, Backer V, ve ark. EPOS/EUFOREA update on indication and evaluation of Biologics in Chronic Rhinosinusitis with Nasal Polyps 2023. Rhinology. 2023;61(3):194-202.
- DeConde AS, Mace JC, Levy JM, ve ark. Prevalence of polyp recurrence after endoscopic sinus surgery for chronic rhinosinusitis with nasal polyposis. Laryngoscope. 2017;127(3):550-555.
- American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (AAAAI). Aspirin-Exacerbated Respiratory Disease (AERD).
- Cleveland Clinic. Nasal Polyps.
- Diaz A, De Castro F, Reddy V, Anyanwu K. A 10-Year Retrospective Review of the Histology of Symptomatic and Asymptomatic Unilateral Nasal Polyps. Cureus. 2023;15(9):e44526.
- Shin JJ, ve ark. Clinical Practice Guideline: Surgical Management of Chronic Rhinosinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2025;172:S1-S47.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

