For international patients · English website →

Sinüs Tomografisi: Ne Zaman Gerekir, Rapor Nasıl Okunur?

Burun · Sinüzit

Sinüs tomografisi (bilgisayarlı tomografi, BT), sinüslerin kemik yapısını, havalanmasını ve iç yüzeylerindeki iltihabı ayrıntılı gösteren bir görüntülemedir; ancak her sinüzitte gerekmez. Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisi’nin (AAO-HNS) kılavuzu, akut sinüzit tanı ölçütlerini karşılayan hastalarda, bir komplikasyondan ya da başka bir hastalıktan şüphelenilmedikçe görüntüleme yapılmamasını önerir.1 Tomografi daha çok kronik sinüzit tanısını muayene bulgusuyla birlikte doğrulamak, komplikasyon şüphesini araştırmak ve ameliyat planlamak için çekilir.1,2,3

Tomografi raporunda sık geçen “mukozal kalınlaşma” ifadesi tek başına hastalık anlamına gelmez: Sinüs şikâyeti nedeniyle değil, başka nedenlerle görüntülenen pek çok kişide de sinüslerde küçük değişiklikler görülür.4,5 Bu yazıda sinüs tomografisinin ne zaman gerektiğini ve ne zaman gerekmediğini, raporun nasıl okunacağını, soğuk algınlığından sonra neden beklemek gerekebileceğini, radyasyonun ne anlama geldiğini ve MR’ın hangi durumlarda tercih edildiğini anlatıyoruz.

Kısaca

  • Basit akut sinüzitte gerekmez: Komplikasyon ya da başka bir hastalık şüphesi yoksa görüntüleme önerilmez.1
  • Düz grafi önerilmez: EPOS 2020’ye göre klasik sinüs röntgeni akut ya da kronik sinüzitte artık endike değildir.6
  • Mukozal kalınlaşma sık bir bulgudur: Norveç’te sağlık durumuna bakılmaksızın seçilen 982 yetişkinin MR’ında katılımcıların %49’unda mukozal kalınlaşma görüldü.4
  • Soğuk algınlığı da görüntüyü değiştirir: Soğuk algınlığının ilk günlerinde çekilen tomografilerde katılımcıların %87’sinde maksiller sinüste değişiklik saptandı.7
  • Ameliyat planlamasında gereklidir: Ameliyat düşünülen hastada ince kesitli sinüs tomografisi önerilir; ameliyatın kapsamı rapordaki tek bir ölçüte göre belirlenmez.2

Sinüs tomografisi ne zaman çekilir?

Tomografi, belirtiler ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır. Kılavuzlarda öne çıkan durumlar şunlardır:

  • Kronik sinüzit tanısını doğrulamak: 12 hafta ya da daha uzun süren belirtiler tek başına tanı koydurmaz; AAO-HNS, tanının burun içi muayene, burun endoskopisi ya da tomografi gibi objektif bir bulguyla doğrulanmasını ister.1,2 Endoskopi iltihabı açıkça gösteriyorsa tomografi her zaman ilk adım değildir.
  • Komplikasyon şüphesi: Göz çevresinde şişlik, çift görme ya da şiddetli baş ağrısı gibi belirtilerde görüntüleme gündeme gelir; Amerikan Radyoloji Koleji (ACR), göz çevresine ve kafa içine uzanan komplikasyonları ayrıntılı göstermede MR’ın yerini vurgular.3
  • Tek taraflı hastalık ya da kitle şüphesi: EPOS 2020 tek taraflı belirtileri uyarıcı belirtiler arasında sayar; bu durumda görüntüleme değerlendirmenin bir parçasıdır.6
  • Ameliyat planlaması: Ameliyat düşünülen hastada, daha önce çekilmemişse ince kesitli sinüs tomografisi önerilir.2

Kronik sinüzitin hangi belirtilerle kendini gösterdiğini kronik sinüzit belirtileri rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.

Hangi durumlarda gerekmez?

Akut sinüzit tanısı belirtilere ve muayeneye göre konur. AAO-HNS, tanı ölçütlerini karşılayan hastalarda bir komplikasyon ya da başka bir tanı düşünülmedikçe görüntüleme yapılmamasını önerir.1 Antibiyotiğin ne zaman gerektiğini akut sinüzitte antibiyotik rehberimizde anlattık.

Klasik sinüs röntgeni (düz grafi) için de durum açıktır: EPOS 2020’ye göre düz sinüs grafisi akut ya da kronik sinüzitte artık endike değildir.6

Akut sinüzitte acil değerlendirme gerektiren durumlar ise ayrıdır. İngiltere’nin NICE kılavuzu, sinüzit belirtilerine göz çevresinde şişlik ya da kızarıklık, gözde yer değişikliği, çift görme, göz hareketlerinde kısıtlılık, görmede yeni azalma, alında şişlik, şiddetli alın ağrısı, menenjit belirtileri ya da nörolojik bulgular eşlik ediyorsa hastanın beklemeden hastaneye yönlendirilmesini önerir.8 Bu belirtilerde tomografi randevusu beklenmez; acil başvuru gerekir.

Tomografi neyi gösterir?

Tomografi ince kemik yapıları çok ayrıntılı gösterdiği için sinüs hastalığını, kemikteki erimeleri ve kişiye özgü anatomik farklılıkları ortaya koyar.3 Hangi sinüslerin etkilendiğini, sinüslerin boşalma kanallarının açık olup olmadığını ve hastalığın yaygınlığını gösterir.

Tomografi aynı zamanda anatomik varyasyonları (kişiden kişiye değişen yapısal farklılıklar) da gösterir. Örneğin orta burun etinin içinin hava ile dolu olması (konka bulloza), aşağıda anlatılan soğuk algınlığı çalışmasındaki 31 genç yetişkinin %35’inde saptanmıştır.7 Bu tür bir bulgu çoğu zaman belirti vermez; ne zaman önem kazandığını konka bulloza yazımızda anlattık. Tomografi burun poliplerinin sinüslerin içine ne kadar uzandığını da gösterir; poliplerle ilgili ayrıntılar burun polipi rehberimizde yer alıyor.

Tomografinin göstermediği şeyler de vardır: Belirtilerin ne kadar rahatsız edici olduğunu, koku kaybının derecesini ya da iltihabın türünü tek başına söylemez. Bu nedenle sonuç her zaman öykü ve endoskopik muayeneyle birlikte yorumlanır.

Sinüs tomografisi raporu nasıl okunur?

Raporlarda en sık görülen ifade “mukozal kalınlaşma”dır: Sinüs iç yüzeyini örten zarın normalden kalın görünmesi. Bu bulgu sinüs şikâyeti olmayan kişilerde de sık görülür. Norveç’te sağlık durumlarına bakılmaksızın seçilen 50–66 yaş arası 982 yetişkinin katıldığı nüfus temelli bir çalışmada, baş MR’larında katılımcıların %66’sında sinüslerde bir miktar dolgunluk (opasifikasyon), %49’unda mukozal kalınlaşma görüldü; en sık etkilenen sinüs maksiller sinüstü (%29).4 Sinüs şikâyeti dışındaki nedenlerle (göz, hipofiz ya da iç kulak yolu için) tomografisi çekilen 199 hastanın incelendiği bir çalışmada da Lund-Mackay puanının (tomografideki sinüs hastalığını 0–24 arasında puanlayan sistem) ortalaması 4,26 bulundu; araştırmacılar 0–5 arası puanı olağan aralık olarak önerdi.5

Rapordaki ifadeNe anlama gelir?Tek başına hastalık mı?
Mukozal kalınlaşmaSinüs zarının kalın görünmesiHayır; şikâyeti olmayanlarda da sık görülür4
Retansiyon kisti ya da polip benzeri oluşumÇoğu zaman maksiller sinüste küçük, yuvarlak dolgunlukÇoğu zaman hayır; nüfus taramasında %32 oranında görüldü4
SıvıSinüs içinde sıvı seviyesiNüfus taramasında seyrektir (%6); belirtilerle birlikte yorumlanır4
Konka bulloza, septum deviasyonuAnatomik farklılıkHayır; belirtilerle birlikte değerlendirilir7
Kemikte erime (erozyon)Hastalığın kemik duvarı etkilemesiÖnemli bir bulgudur; kemikte erime, ameliyattan fayda görme olasılığının yüksek olduğu durumlar arasında sayılır2,3

Bu nedenle rapordaki bir ifade, belirtiler ve muayene bulgusu olmadan sinüzit tanısı ya da ameliyat gerekçesi değildir. AAO-HNS 2025 kılavuzu da ameliyatın kapsamının mukozal kalınlaşma, dolgunluk ya da boşalma yolu tıkanıklığı için belirlenmiş keyfi tomografi ölçütlerine göre tek başına belirlenmemesini önerir.2 Raporunuzu hekiminizle birlikte, belirtileriniz ve endoskopi bulgularıyla yan yana okumanız en doğru değerlendirmeyi sağlar.

Soğuk algınlığından sonra ne zaman çekilmeli?

Soğuk algınlığı sinüslerin tomografi görüntüsünü belirgin biçimde değiştirebilir. Soğuk algınlığının 2.–4. gününde tomografisi çekilen 31 genç yetişkinde katılımcıların %87’sinde maksiller sinüste, %77’sinde sinüslerin ortak boşalma bölgesinde (etmoid infundibulum) tıkanıklık ya da değişiklik saptandı. İki hafta sonra yeniden taranan ve antibiyotik almamış 14 kişinin 11’inde (%79) bu değişiklikler kaybolmuş ya da belirgin olarak azalmıştı.7

Bu bulgu pratikte şu anlama gelir: Soğuk algınlığı sırasında ya da hemen sonrasında çekilen tomografi, geçici değişiklikleri kronik hastalık gibi gösterebilir. Bu nedenle hekiminiz, acil bir durum yoksa planlı tomografiyi üst solunum yolu enfeksiyonunun geçtiği bir döneme bırakmayı tercih edebilir; zamanlamayı muayene bulgularınıza göre o belirler.

| Tomografi raporunuzu birlikte değerlendirelim

Rapordaki ifadeler belirtiler ve muayeneyle birlikte anlam kazanır. Kaygınızı kısaca yazın; fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim.

Ameliyat planlamasında tomografi

AAO-HNS 2025 kılavuzu, ameliyat adayı olan hastada daha önce çekilmemişse ince kesitli sinüs tomografisi alınmasını önerir.2 ACR de tomografiyi ameliyat planlaması için temel inceleme olarak tanımlar.3 Tomografi cerraha sinüslerin boşalma yollarını, hastalığın hangi sinüslerde olduğunu ve göz ile kafa tabanı gibi komşu yapıların konumunu ameliyattan önce gösterir.

Kılavuz, polip, kemikte erime, eozinofilik müsin (yoğun, iltihaplı salgı) ya da mantar topu bulunan hastaları ameliyattan en çok fayda görebilecek gruplar arasında sayar.2 Ameliyat kararı ise yalnızca tomografiye göre verilmez; belirtilerin ağırlığı, yaşam kalitesi, daha önce uygulanan tedaviler ve hastayla birlikte verilen karar belirleyicidir.2 Bu ölçütleri sinüzit ameliyatı ne zaman gerekir rehberimizde, ameliyatın genel olarak nasıl yapıldığını ise sinüzit ameliyatı (endoskopik sinüs cerrahisi) sayfamızda anlattık.

Sinüs tomografisinde radyasyon ve MR

Radyasyon: Tomografi X ışınıyla çalışır ve bir miktar radyasyon içerir. Radyasyon dozu milisievert (mSv) birimiyle ifade edilir. ABD’de ortalama bir kişinin doğal kaynaklardan yılda aldığı efektif doz yaklaşık 3 mSv’dir. Karşılaştırma için RadiologyInfo, baş-boyun tomografisi için tipik dozu 1,2 mSv (yaklaşık 5 aylık doğal radyasyona denk), beyin tomografisi için 1,6 mSv (yaklaşık 7 aylık doğal radyasyona denk) olarak verir; bu değerler vücut yapısına, çekimin amacına ve cihazın ayarlarına göre belirgin biçimde değişebilir.9 Sinüs tomografisi için ayrı bir değer verilmemiştir. EPOS 2020, çok kesitli tomografi ve konik ışınlı tomografi (cone beam BT) gibi yeni yöntemlerin görüntü kalitesini koruyarak radyasyon dozunu azalttığını belirtir.6 Hamilelik olasılığı varsa çekimden önce mutlaka söyleyin. Tomografiyi gereksiz yere tekrarlamamak için önceki görüntülerinizi saklamanız ve muayeneye getirmeniz yararlı olur.

MR: MR, X ışını kullanmaz. ACR’ye göre tomografi kemik yapıyı daha ayrıntılı gösterirken MR yumuşak dokuları daha iyi ayırt eder.3 ACR, MR’ın göz çevresine ya da kafa içine uzanan komplikasyonların değerlendirilmesinde, tümörlerin yumuşak dokudaki yayılımını göstermede ve bir kitleyi sinüste biriken salgıdan ayırt etmede yararlı olduğunu belirtir.3 Bu nedenle kronik sinüzitin değerlendirilmesinde ve ameliyat planlamasında temel inceleme tomografidir; MR özel sorular için istenir.3 Başka bir nedenle çekilen beyin MR’ında sinüs bulgusu görülmesi de sık bir durumdur; şikâyet yoksa bu bulgu tek başına sinüzit tanısı anlamına gelmez.4

Sık sorulan sorular

Sinüs tomografisi ne zaman çekilir?

Kronik sinüzit tanısını doğrulamak, komplikasyon şüphesini araştırmak ve ameliyat planlamak için çekilir.1,2,3 Basit akut sinüzitte genellikle gerekmez.1

Tomografi raporumda mukozal kalınlaşma yazıyor, sinüzitim var mı?

Tek başına bu ifade sinüzit anlamına gelmez; sağlık durumuna bakılmaksızın seçilen yetişkinlerin yaklaşık yarısında da mukozal kalınlaşma görülmüştür.4 Tanı belirtiler ve muayeneyle birlikte konur.1

Sinüzit için röntgen çekilir mi?

Hayır. EPOS 2020’ye göre düz sinüs grafisi akut ya da kronik sinüzitte artık endike değildir.6

Sinüs tomografisi mi, MR mı?

Kemik yapıyı ve ameliyat planlamasını tomografi daha iyi gösterir; MR ise komplikasyon ya da tümör şüphesi gibi özel durumlarda tercih edilir.3

Sinüs tomografisinde ne kadar radyasyon alınır?

Doz cihaza ve çekim ayarlarına göre değişir; karşılaştırma için baş-boyun tomografisinin tipik dozu yaklaşık 5 aylık doğal radyasyona denktir.9 Gereksiz tekrar çekimlerden kaçınmak önemlidir.

Soğuk algınlığındayken sinüs tomografisi çekilir mi?

Acil bir durum yoksa genellikle beklenir; soğuk algınlığı sırasında sinüslerde görülen değişiklikler çoğu kişide iki hafta içinde kaybolur ya da belirgin olarak azalır.7

Ameliyattan önce yeniden tomografi çekilmesi gerekir mi?

Ameliyat düşünülüyorsa ince kesitli sinüs tomografisi önerilir; uygun bir tomografiniz yoksa hekiminiz yeni çekim isteyebilir.2

Tomografim normal ama şikâyetlerim sürüyor, ne olabilir?

Kronik sinüzit tanısı için objektif bir iltihap bulgusu gerekir; bulgu yoksa alerji gibi başka nedenler araştırılır.1 Bu ayrımı alerji mi, sinüzit mi? yazımızda anlattık.

KBB hekiminize sorabileceğiniz sorular

  • Benim durumumda tomografi gerekli mi, yoksa endoskopik muayene yeterli mi?
  • Raporumdaki bulgular belirtilerimi açıklıyor mu?
  • Tomografiyi ne zaman çektirmeliyim; yakın zamanda geçirdiğim soğuk algınlığı sonucu etkiler mi?
  • Daha önce çekilmiş tomografim ameliyat planlaması için yeterli mi?
  • MR çekilmesini gerektiren bir durum var mı?

| Sinüs tomografinizi muayeneyle birlikte yorumlayalım

Kaygınızı kısaca yazın; fotoğraf ya da belge gerekiyorsa nasıl paylaşacağınızı size iletelim. Paylaşım yolları için Fotoğraf ve Belge Paylaşımı sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Rosenfeld RM, Piccirillo JF, Chandrasekhar SS, ve ark. Clinical Practice Guideline (Update): Adult Sinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2015;152(2 Suppl):S1-S39.
  2. Shin JJ, ve ark. Clinical Practice Guideline: Surgical Management of Chronic Rhinosinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2025;172:S1-S47.
  3. Expert Panel on Neurological Imaging; Hagiwara M, Policeni B, ve ark. ACR Appropriateness Criteria® Sinonasal Disease: 2021 Update. J Am Coll Radiol. 2022;19(5S):S175-S193.
  4. Hansen AG, Helvik AS, Nordgård S, ve ark. Incidental findings in MRI of the paranasal sinuses in adults: a population-based study (HUNT MRI). BMC Ear Nose Throat Disord. 2014;14:13.
  5. Ashraf N, Bhattacharyya N. Determination of the “incidental” Lund score for the staging of chronic rhinosinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2001;125(5):483-486.
  6. Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, ve ark. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1-464.
  7. Gwaltney JM Jr, Phillips CD, Miller RD, Riker DK. Computed tomographic study of the common cold. N Engl J Med. 1994;330(1):25-30.
  8. NICE. Sinusitis (acute): antimicrobial prescribing (NG79). Recommendations.
  9. RadiologyInfo.org (RSNA/ACR). Radiation Dose.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Acil belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alın.

Tüm KBB yazılarına dön

Site içeriği son güncelleme: · Site sorumlusu iletişim: ask@esinozlematmis.com