Çocuk KBB muayenesinde hangi şikâyetler değerlendirilir?
Kulak: iltihap, sıvı birikmesi ve işitme
Orta kulak iltihabı çocuklarda sık görülür. Küçük çocuklar ağrıyı söyleyemeyebilir; kulağını çekiştirme ya da ovuşturma, bazı seslere tepki vermeme, huzursuzluk, iştahsızlık ve denge kaybı ipucu olabilir. Bu enfeksiyonlar çoğu zaman üç gün içinde kendiliğinden düzelir; belirtiler bazen bir haftaya kadar sürebilir.7 Bir yaşından küçük bebekte iki kulakta birden ağrı aynı gün, sık tekrarlayan enfeksiyonlar ise planlı bir muayeneyle değerlendirilmelidir.7 Antibiyotik kararı ve acil belirtiler çocuklarda orta kulak iltihabı rehberimizde ayrıntılı anlatılıyor.
Seröz otitte (orta kulakta iltihapsız sıvı birikmesi) en sık belirti geçici işitme azlığıdır; uzun sürerse konuşma gelişimi ve okul başarısı etkilenebilir.1 AAO-HNS kılavuzu, risk taşımayan çocuklarda üç ay bekleyip izlemeyi, sıvı üç ay ya da daha uzun sürerse yaşa uygun işitme testi yapılmasını önerir.3 Bu konuyu çocuklarda seröz otit yazımızda anlattık.
Burun: tıkanıklık, ağızdan nefes alma, alerji ve kanama
Büyümüş geniz eti burundan nefes almayı zorlaştırarak ağızdan nefes almaya ve horlamaya yol açabilir; uyku apnesi (uykuda nefesin durup başlaması), seröz otit ve sık kulak enfeksiyonlarıyla da ilişkilidir. Geniz eti genellikle 4 yaş civarından itibaren küçülmeye başlar.8 Alerjik rinit ise hapşırma, burun kaşıntısı, akıntı ya da tıkanıklık ve gözlerde kaşıntıyla kendini gösterebilir.9 Nedenleri çocuklarda ağız solunumu ve çocuklarda geniz eti büyümesi rehberlerinde ele aldık. Burun kanaması da çocuklarda daha sık görülür; sık tekrarlayan kanamalar ve iki yaşından küçük bir çocukta görülen burun kanaması doktora gösterilmelidir.10
Boğaz: bademcik, geniz eti, horlama ve uyku
Bademcik iltihabı sık görülen bir çocukluk hastalığıdır; belirtiler çoğu zaman 3–4 günde geçer. Bir haftada geçmeyen ya da sık tekrarlayan boğaz enfeksiyonları muayene gerektirir.11 AAO-HNS bademcik ameliyatı kılavuzu, son bir yılda 7’den, son iki yılda yılda 5’ten ya da son üç yılda yılda 3’ten az atak geçiren çocuklarda bekleyip izlemeyi önerir.12 Çocuklarda obstrüktif uyku apnesi her yüz çocuktan yaklaşık bir ila üçünde görülür; en sık nedeni büyümüş bademcik ya da geniz etidir. Horlamanın yanında gece sık uyanma, alışılmadık pozisyonda uyuma, gündüz uykululuk ve dikkat güçlüğü görülebilir.2 Çocuklarda horlama yazımız bu belirtileri ayrıntılı anlatır.
Ses: kısıklık ve ses teli nodülü
Ses teli nodülleri çocuklarda ses kısıklığının en sık nedenleri arasındadır; çok ağlayan ya da sık bağıran çocuklarda sesin aşırı kullanımıyla gelişebilir.4 Basit bir larenjit (gırtlak iltihabı) genellikle 1–2 haftada geçer; iki haftada düzelmeyen ya da sık tekrarlayan ses kısıklığı muayene edilmelidir.13 Ayrıntılar çocuklarda ses teli nodülü rehberimizde.
Boyun: şişlik ve bezeler
Boyundaki şişliklerin çoğu soğuk algınlığı, bademcik iltihabı, kulak ya da boğaz enfeksiyonu gibi sık hastalıklara bağlı lenf bezi büyümesidir ve 1–2 hafta içinde küçülmesi beklenir. Büyümeye devam eden, sert olan ya da bastırınca hareket etmeyen bezeler muayene edilmelidir; seyrek de olsa daha ciddi nedenler olabilir.14
Şikâyetlere göre bir bakışta
| Şikâyet | Ne değerlendirilir? | İlgili rehber |
|---|
| Kulak ağrısı, tekrarlayan kulak iltihabı | Kulak zarı, atakların sıklığı ve süresi | Çocuklarda orta kulak iltihabı |
| Duymada azalma, televizyonun sesini açma | Orta kulakta sıvı, yaşa uygun işitme testi ve timpanometri3,15 | Çocuklarda seröz otit |
| Ağızdan nefes alma, burun tıkanıklığı | Geniz eti, alerji, burun yapısı8,9 | Çocuklarda ağız solunumu |
| Horlama, uykuda nefes duraklaması | Bademcik ve geniz eti büyüklüğü, uyku öyküsü; bazı çocuklarda uyku testi2,12 | Çocuklarda horlama |
| Sık bademcik iltihabı | Atak sayısı ve ataklarda kaydedilen bulgular12 | Bademcik ameliyatı ne zaman gerekir? |
| Tekrarlayan burun kanaması | Kanamanın sıklığı, süresi ve burun içi muayenesi | Burun kanaması ne zaman ciddi? |
| Geçmeyen ses kısıklığı | Ses kullanımı ve gerektiğinde ses tellerinin görüntülenmesi | Çocuklarda ses teli nodülü |
| Boyunda şişlik | Bezin büyüklüğü, kıvamı ve ne kadar sürdüğü14 | Çocuklarda KBB sorunları |
Çocuğunuzun muayenesi nasıl geçer?
- Öykü: Şikâyetin ne zaman başladığı, ne sıklıkta tekrarladığı, şimdiye kadar hangi tedavilerin uygulandığı, uyku, işitme ve konuşma gelişimi hakkında sorular sorulur. Ebeveynin gözlemleri burada çok değerlidir.
- Kulak, burun ve boğaz muayenesi: Kulak zarı, burun içi, ağız, bademcikler ve boyun muayene edilir.
- İşitme testi (gerektiğinde): Testin türü çocuğun yaşına ve gelişimine göre seçilir. Küçük çocuklarda sese başını çevirince ışıklı bir oyuncakla ödüllendirildiği testler, biraz daha büyüklerde ses duyunca bir oyun hamlesi yaptığı testler kullanılır; timpanometri ise kulak zarının hareketini ölçer.15
- Endoskopik muayene (yalnızca gerektiğinde): Geniz eti, burun arkası ya da ses telleri doğrudan görülmek istendiğinde ince bir kamerayla bakılabilir. Gerekip gerekmediğine muayeneden sonra karar verilir.
- Uyku testi (bazı çocuklarda): AAO-HNS kılavuzu, ameliyat düşünülen ve iki yaşından küçük olan ya da obezite, Down sendromu, kafa-yüz yapısı farklılıkları, kas-sinir hastalıkları gibi durumları olan çocuklarda ve kararın belirsiz olduğu durumlarda ameliyattan önce uyku testi önerir.12
Muayenenin sonunda bulgular, beklemenin mi, ilaç tedavisinin mi, yoksa ileri bir girişimin mi uygun olduğu sizinle konuşulur. Örneğin NICE, seröz otitte antibiyotik ve kortizon gibi ilaçları önermez; işitme kaybı sürdüğünde konuşulabilecek seçenekleri çocuklarda seröz otit rehberimizde anlattık.16
Çocuğunuzu muayeneye hazırlamak
- Kısa ve sakin bir açıklama yapın: Doktorun kulağına, burnuna ve ağzına bakacağını, bunun için ışık kullanacağını basit sözcüklerle anlatın.
- Not alın: Şikâyetlerin başlangıcını, son bir yıldaki enfeksiyon sayısını ve kullanılan ilaçları kısaca yazın.
- Önceki belgeleri getirin: Varsa işitme testleri, raporlar ve kullanılan ilaçların listesi muayeneyi kolaylaştırır.
- Uykuyu kaydedin: Horlama ya da nefes duraklaması varsa, uykudaki nefesin kısa bir telefon videosunu muayenede gösterebilirsiniz.
- Rahat bir zaman seçin: Mümkünse çocuğunuzun uykulu ya da aç olmadığı bir saati tercih edin; sevdiği bir oyuncak ya da kitap bekleme süresini kolaylaştırır.
Ne zaman randevu yerine acile gidilmeli?
Aşağıdaki durumlarda muayene randevusu beklemeyin; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:
- Nefes almakta belirgin zorlanma; özellikle yüksek ateşle birlikte salya akması (epiglottit belirtisi olabilir). Çocuğu dik oturtun, yatırmayın.5
- Yutamama, konuşmakta ya da ağzını açmakta zorlanma veya ağız içinde ve boğazda şişlik.11
- Bademcik ameliyatından sonra ağızdan ya da burundan parlak kırmızı kanama. Kanama iyileşme sırasında, çoğu zaman kabuk kalkarken görülebilir.6
- 10–15 dakika burnu sıkmaya rağmen durmayan, halsizlik ya da baş dönmesi yapan veya başa darbeden sonra başlayan burun kanaması.10
Aynı gün doktora başvurun: kulak arkasında ağrı, kızarıklık ya da kulağı öne iten şişlik (mastoidit belirtisi olabilir);17 kulak çevresinde şişlik, kulaktan akıntı ya da bir veya iki kulakta ani işitme kaybı;7,15 boyunda şişlikle birlikte yutmada çok zorlanma.14 Kulak iltihabıyla birlikte yüzde kayma ya da ense sertliği gibi acil belirtiler çocuklarda orta kulak iltihabı rehberimizde ayrıca listelenmiştir.
Burun kanamasında ilk yardım olarak çocuğu oturtup öne eğin ve burnun yumuşak kısmını 10–15 dakika sıkın.10
Muayenehane ve ameliyat planlaması
Muayenehane Harbiye, Şişli’dedir. Bebeklikten ergenliğe kadar her yaştan çocuk muayene edilir; yaş sınırı yoktur. Muayene ve izlem muayenehanede yapılır. Ameliyat gerektiğinde, örneğin bademcik ve geniz eti ameliyatı ya da kulak tüpü, ameliyat hastanede planlanır; tarih, hazırlık ve iyileşme süreci muayenede ayrıca konuşulur. Ameliyat sonrası bakım için çocuklarda bademcik ameliyatı sonrası rehberimize bakabilirsiniz.
Randevu ve iletişim bilgileri iletişim sayfasındadır.
Op. Dr. Esin Özlem Atmış hakkında
Op. Dr. Esin Özlem Atmış, uzmanlık eğitimini 2014 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde tamamlamış bir kulak burun boğaz cerrahıdır; İstanbul’daki muayenehanesinden önce Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde ve Acıbadem Sağlık Grubu bünyesinde çalışmıştır. Muayenehanesinde erişkinlerin yanı sıra her yaştan çocuğun kulak, burun ve boğaz sorunlarını muayene eder ve tedavi eder. Eğitimi, yayınları ve kongre görevleri kaynaklarıyla birlikte hakkımda sayfasında.
Sık sorulan sorular
Çocuk KBB muayenesi için yaş sınırı var mı?
Hayır. Muayenehanede bebeklikten ergenliğe kadar her yaştan çocuk muayene edilir.
Op. Dr. Esin Özlem Atmış’ın uzmanlık alanı nedir?
Uzmanlık alanı kulak burun boğaz hastalıklarıdır (KBB). Muayenehanesinde erişkinlerin yanı sıra her yaştan çocuğun kulak, burun ve boğaz sorunlarını muayene eder ve tedavi eder.
Çocuğumu ne zaman KBB doktoruna götürmeliyim?
Üç gün içinde düzelmeyen kulak ağrısı, tekrarlayan kulak ya da boğaz enfeksiyonları, duymada azalma, sürekli ağızdan nefes alma, horlama ve iki haftada geçmeyen ses kısıklığı muayene nedenidir.7,11,13
Kulakta sıvı varsa hemen tüp takılır mı?
Hayır. Seröz otit çoğu zaman üç ay içinde kendiliğinden düzelir; sürerse işitme testi yapılır ve işitme cihazı ya da kulak tüpü gibi seçenekler muayeneden sonra konuşulur.1,3,16
Her büyük bademcik ya da geniz eti ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Karar enfeksiyonların sıklığına, uykuda nefesin etkilenip etkilenmediğine ve muayene bulgularına göre verilir; seyrek ataklarda bekleyip izlemek önerilir.12
İşitme testi çocuğuma nasıl yapılır?
Testin türü yaşa ve gelişime göre seçilir; küçük çocuklarda oyun ve görsel ödüllerle yapılan testler, kulak zarının hareketini ölçen timpanometri kullanılabilir.15
Çocuklarda ses kısıklığı neden olur?
Ses teli nodülleri çocuklarda en sık nedenler arasındadır ve çoğu zaman sesin aşırı kullanımıyla ilişkilidir; ameliyat çok seyrek gerekir; önce sesi dinlendirme ve gerektiğinde ses terapisi düşünülür.4
Muayeneye ne getirmeliyim?
Varsa önceki raporları, işitme testlerini, kullanılan ilaçların listesini ve şikâyetlerin ne zaman başladığını anlatan kısa bir notu getirmeniz yeterlidir.